با انتشار آلودگی‌های نفتی در سواحل لبنان و گسترش دامنه آن به مرزهای آبی سوریه در نتیجهء ادامه جنگ و توقف عملیات پاکسازی، نگرانی‌ها از وسيع شدن دامنه آلودگی‌ در ابعاد وسیع افزایش یافته است.

به گزارش سرويس بين‌الملل سینا، دست کم ده‌هزار تن نفت سنگین از یک مخزن در نیروگاه ساحلی در نزدیکی بیست مایلی جنوب بیروت تخلیه شده است.

با وخیم تر شدن اوضاع وزیر محیط زیست لبنان اعلام کرده است احتمال تخلیه 15 هزار تن سوخت دیگر نیز وجود دارد و این در شرایطی است‌ که برخی دیگر از مسئولان این کشور احتمال افزایش دامنه این آلودگی را تا 35 هزار تن پیش بینی کرده اند.

براساس گزارشات این‌ وزارتخانه در حدود یک سوم از سواحل تخریب شده لبنان در معرض آلودگی قرار گرفته اند.

ده روز پیش دولتمردان لبنانی خواستار کمک مجامع بین المللی به ویژه در جهت ارسال دستگاههای ویژه برای پاکسازی سواحل این کشور شدند و تاکنون اردن با اعزام نیروی متخصص و کویت با اعلام آمادگی برای ارسال سه‌کانتینر تجهیزات در این فراخوان بین المللی مشارکت کردند.

در همین حال سازمان بین المللی دریانوردی اعلام کرده است اورژانس مبارزه با آلودگی محیط زیست دریا در منطقه مدیترانه در حال آماده باش قرار دارد اما به دلیل شرایط موجود در لبنان وارد منطقه‌ نمی شوند.

وزیر محیط زیست لبنان پیش بینی کرده است پاکسازی کامل این لکه نفتی زمان زیادی به طول می‌انجامد و بیش از دهها میلیون یورو هزینه در بر دارد.

اين سفري طولاني است كه كاشفاني همچون ماژلان و كريستف كلمب را هم شرمنده كرده است. صحبت از پرنده‌اي دريايي است كه كمتر از يك كيلوگرم وزن دارد اما سالانه در مجموع مسافتي بالغ بر 40 هزار مايل را سفر مي‌كند.

به گزارش ايسنا، مطالعه صورت گرفته از سوي دانشمندان درخصوص ثبت ركورد طي مسافت‌هاي طولاني به وسيله پرندگان نشان داد كه اين پرنده كوچك دريايي موسوم به پرنده غلافدار دوده‌اي، طولاني‌ترين مسافت‌ها را مي‌پيمايد.

در واقع آنها طولاني‌ترين مهاجرت‌ها در ميان موجودات زنده را دارند.
اين پرندگان دريايي در ابتداي زمستان جنوب نيوزيلند را به سوي شمال ترك كرده و در ادامه و زماني كه دماي هوا بار ديگر گرم مي‌شود به جنوب باز مي‌گردند.
نكته جالب آن است كه با اين سفر 200 روزه، آنها هميشه در تابستان بي‌پايان زندگي مي‌كنند.

هنري ويمرسكريچ در مركز ملي de la Recherche Scientifique at Villiers en Bois در فرانسه در اين خصوص گفت: ما هيچ اطلاعي در خصوص مسيري كه اين پرندگان طي مي‌كنند نداريم.
وي و همكارانش در نيوزيلند، كاليفرنيا و هاوايي با چسباندن برچسب‌هايي به پاهاي 33 پرنده اين تحقيق را آغاز كردند.
اين برچسب‌ها اطلاعاتي همچون دما، پرواز در ارتفاع بالا و فشار هوا را در زمان مهاجرت ثبت كردند.

اين اطلاعات حدود يك سال بعد و زماني كه بار ديگر اين پرندگان به وسيله دانشمندان گرفته شدند، جمع‌آوري و مورد مطالعه قرار گرفته شدند؛ البته از اين تعداد 14 پرنده ناپديد شدند.
به گزارش ايسنا، دانشمندان با تركيب اين اطلاعات و همچنين دماي سطح دريا، اكنون مي‌توانند تشخيص دهند كه اين پرندگان در چه ارتفاع و عرض جغرافيايي پرواز مي‌كنند.

" خبرگزاری مهر "

" خبرگزاری مهر "

" خبرگزاری مهر "

" خبرگزاری مهر "

" خبرگزاری مهر "

براي نخستين بار ۲۲ هزار پليس كودك و نوجوان حمايت و حفاظت از محيط زيست شهري را عهده دار خواهند شد.

    ديروز با حضور دكتر محمدباقر قاليباف شهردار تهران و سردار مرتضي طلايي فرمانده نيروي انتظامي تهران بزرگ، طي مراسمي نمادين در بوستان گفتگو فعاليت پليس محيط زيست از رده سني كودك و نوجوان و در چهار يگان پليس انرژي، پليس فضاي سبز، پليس هواي پاك و پليس بازيافت آغاز شد.
    بنا بر اين گزارش از منشور پليس محيط زيست شهري توسط دكتر قاليباف شهردار تهران پرده برداري شد.
    براساس اين منشور، آرمان دستيابي پليس محيط زيست شهري كودك و نوجوان دستيابي به توسعه پايدار شهر تهران، توجه جدي به فرآيندهاي مهمي چون مديريت مصرف منابع، تلاش براي مشاركت عمومي در كاهش مواد زايد و بازيافت آن، افزايش سرانه فضاي سبز و ارتقاي سطح فرهنگ و آگاهي عمومي شهروندان از نيازهاي جدي زيست محيطي شهر به شمار مي رود.
    همشهري به نقل از دكتر قاليباف شهردار تهران مي نويسد: پليس محيط زيست شهري با رويكرد كاملاً آموزشي الگوي عملي براي دستيابي به تصويري مناسب از شهري پاك و سالم خواهد بود. شهردار تهران در مراسم افتتاحيه روز گذشته پليس محيط زيست شهري ويژه كودكان و نوجوانان ضمن بازديد از يگانهاي نمونه پليس محيط زيست شهري، به ۴ فرمانده نمونه يگان انرژي (حميدرضا حميديان)، يگان پليس فضاي سبز (سهيل پاركي)، يگان پليس هواي پاك (سپهر شعفي) و يگان پليس بازيافت (خشايار ابراهيمي) سردوشي اعطا كرد.
    قاليباف سپس با حضور در جمع خبرنگاران از كودكان و نوجوانان به عنوان اميدهاي آينده كشور در همه عرصه ها نام برد و گفت: راه اندازي پليس محيط زيست شهري در رده سني كودك و نوجوان همانا بيانگر رويكرد جدي مديريت شهري به حفظ محيط زيست و استفاده از انگيزه هاي پاك و ذهن خلاق و مشتاق كودكان در اين عرصه است. قاليباف اظهار داشت: باور ما بر اين است كه استفاده از مشاركت كودكان و نوجوانان در حفظ محيط زيست تحقق دو هدف مهم خواهد بود، نخست آموزش و انتقال مفاهيم عميق محيط زيستي در ابعاد مختلف در كمترين زمان ممكن به نسل آينده ساز جامعه و دوم با توجه به تأثيرپذيري والدين از فرزندان انتقال پيامهاي زيست محيطي از طريق كودكان به نهاد خانواده ،مدرسه و اجتماع.
    قاليباف به همين دليل بر لزوم فرهنگ سازي و نهادينه سازي مفاهيم زيست محيطي به كودكان و نوجوانان ، در زمينه هاي نظافت عمومي، حفظ و توسعه فضاي سبز، تفكيك زباله از مبدأ و... تأكيد كرد.
    سوگندنامه نيروهاي پليس محيط زيست شهري
    ما نيروهاي پليس محيط زيست شهري سوگند ياد مي كنيم كه:
    ۱- در اداي وظيفه ديني و ملي تمامي تلاش خود را در اجراي اصل ۵۰ قانون اساسي به كار بنديم.
    ۲- در راستاي برقراري اهداف توسعه پايدار، تمامي قواي خود را صرف حفاظت از محيط زيست شهرمان كنيم.
    ۳- تمامي آموزش هاي زيست محيطي لازم را فراگرفته و آموخته هاي خويش را به ديگران بياموزيم.
    ۴- در مقابل موانع پيش رو با اتكا و تلاشي مردمي و صبر و بردباري تمامي موانع را از سر راه برداشته و استوارتر از پيش قدم برداريم.
    ۵- در ارشاد آلوده سازان و مخربين محيط زيست مؤدب و موقر بوده و در رفتار خود هيچگاه ارزش گذشت، تواضع و فروتني را فراموش نكنيم.
    ۶- به خاطر بسپاريم زمين و تمامي مواهب الهي موجود در آن امانتي است در دستان ما كه مي بايست آن را به نسل هاي بعد بسپاريم.
    ۷- در تلاش گروهي، تمامي شهروندان و مديران شهر را به سوي مديريت پايدار زيست محيطي رهنمود سازيم.

http://www.ksabz.net

به نام خدا

سركار خانم دكتر فاطمه واعظ جوادي
معاون محترم رئیس جمهور و رئيس سازمان حفاظت محيط زيست ایران

      با سلام و احترام؛ اگر قوانين محيط زيست از ناحيه‌ي قانونگذار شكسته مي‌شود و زير سؤال مي‌رود، اگر آموزه‌هاي حقوقي و قانونمند محيط زيست ايران كه از پيشينه‌اي 40 ساله برخوردار است و در دنياي امروز در شمار بهترين و مترقي‌ترين قوانين سبز محسوب مي‌شوند، ناديده گرفته شده و توسط دولت اجرا نمي‌شود و اگر مصوبات قانوني محيط زيست به رغم همه تعامل‌هاي پر زرق و برق سازمان حفاظت محيط زيست با دستگاه قضايي، بعضاً از سوي قوه‌ي قضاييه شرعي پنداشته نشده و به راحتي نقض مي‌گردد و دست آخر هم تاوان اين اختلاف سليقه‌هاي مسئولان با قانون را محيط‌بانان و جنگل‌بانان مظلوم و گمنام بايد با خون ريخته‌ي خود بپردازند، به راستي به چه كسي بايد شكايت برد؟ مگر مطابق اصل پنجاهم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، حفظ محيط زيست تضمين‌دهنده‌ي حيات روبه رشد اجتماعي ملّت قهرمان و هميشه در صحنه ايران نيست؟ پس چگونه است كه متجاوزين و قاتلين طبيعت از امنيت و رفاه بيشتري برخوردارند تا آناني كه با پوست و خون خويش به حراست از اين مواهب طبيعي كم‌نظير پرداخته و مي‌پردازند؟ چرا هنوز عاملين دستگير شده‌ي قتل و جرح بيش از 500 محيط‌بان و جنگلبان به سزاي عمل ننگين خود نرسيده‌اند؟ آيا اين مماشات بيش از حد حكومت با متخلفان و متجاوزين به حريم طبيعت، خود يكي از عوامل اصلي افزايش حمله به حافظان عاشق و بي‌ادعاي طبيعت و قتل و جرح آنان نيست؟!
     راستي چرا هنوز اين اجازه داده نمي‌شود تا پيكر پاك اين عزيزان شهيد، در قطعه‌ي شهدا به خاك سپرده شوند و چرا سازماني كه شما متولي آن هستيد، حتا بر روي تارنماي خويش از محكوميت رسمي اين اقدام (رخداد غم‌انگيز 19 تيرماه  1385 در منطقه‌ي حفاظت‌شده‌ي سالوك) خودداري كرده و تنها به ذكر يك خبر از قول خبرگزاري ايسنا اكتفا مي‌كند؟!!

      خانم دکتر جوادي عزيز
      شهيد "يحيي شاه كوه محلي" مي‌تواند آخرين شهيد طبيعت ارزشمند و ناهمتاي وطن نباشد، امّا به همت و اراده‌ي شما مي‌تواند واپسين قرباني مظلوم و بي‌دفاع اين طبيعت باشد كه حتا شهيد هم حسابش نمي‌كنند و در مراسم تشييع پيكرش، هيچيك از مديران مركز‌نشين حضور نمي‌يابند.

                                                                                            با تجديد احترام؛ محمّد درويش
                                                                                    پژوهشگر مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع
                                                                                                    4/5/1385

گل‌هاي ميموزا بسيار خوشبو به رنگ زرد روشن و گلوله‌اي و به شكل توده‌هاي انبوه در خوشه‌هاي بزرگ گرد هم قرار دارند.

ميموزا، درختي بزرگ، هميشه سبز و بومي استرالياي جنوبي است كه بلندي آن به هشت متر و گستردگي آن به شش متر مي‌رسد. در شرايط مناسب بلندي آن مي‌تواند به 10 تا 20 متر و در موطن اصلي حتي تا 30 متر هم برسد.

شاخه‌هاي ميموزا صاف و بدون خار و به رنگ خاكستري مايل به نقره‌اي است. برگ‌هاي اين درخت ،شانه‌اي مركب و هر برگ آن شامل 15 تا 20 جفت شانه است و هر شانه 30 تا 50 برگچه خاكستري يا سبز مايل به نقره‌اي دارد كه در مجموع منظره بسيار زيبا و چشمگيري به درخت مي‌دهد.
گل‌هاي ميموزا بسيار خوشبو به رنگ زرد روشن و گلوله‌اي و به شكل توده‌هاي انبوه در خوشه‌هاي بزرگ گرد هم قرار دارند. ميوه اين درخت نيام پهن به رنگ خاكستري روشن است و هر نيام حدود 25 دانه دارد.
ميموزا درخت بسيار زيبايي است و اين زيبايي در فصل گل‌ريزان يعني در اواخر زمستان و اوايل بهار دوچندان مي‌شود.
رشد ميموزا سريع است و به خشكي هوا، خاك و بادهاي به نسبت شديد مقاوم است و به طور تقريبي در هر نوع خاكي مي‌رويد. سرماي زمستان‌هاي ملايم را تحمل مي‌كند اما برودت پايين‌تر از 12 درجه سانتي‌گراد و زير صفر تمامي بخش‌هاي هوايي درخت را مي‌خشكاند.
عمر ميموزا كوتاه است اما زيبايي فراوان درخت اين عيب را مي‌پوشاند. ميموزا گونه مناسب و بسيار زيبايي براي مناطق خشك و گرم است و به عنوان درخت زميني و همچنين پرچين و حفاظ كاربرد دارد و توصيه مي‌شود.

درختان تنها عاملي براي زيباسازي شهر نيستند .آنها در عين اينكه مي توانند گرد و غبار را جذب كرده و خانه هاي شهروندان را در مقابل سر و صدا حفاظت كنند در بسياري از موارد ابزاري مناسب براي استتار خانه ها به شمار مي روند.

معابر شهري از عمومي‌ترين فضاهاي مورد استفاده مردم يك شهر هستند كه به چشم بيشتر ناظران مي‌آيند. از طرفي درختان و درختچه‌هاي كشت شده در معابر قسمتي از فضاهاي سبز شهري هستند كه در تقسيم‌بندي فضاهاي سبز طولي غيرتخصصي عمومي فضاهاي سبز شهري محسوب مي‌شوند.
>از سوي ديگر چنين فضاهايي ايجاد كننده نماي سبز خيابان‌ها بوده كه از هنگام كاشت با ناملايمات بسيار مواجه شده و دوام خود را مديون استقامت و پايداري گونه‌اي، لطف شهروندان و مراقبت مجريان امور شهر هستند.

از ديدگاه كارشناسان شهري، تاثيرگذاري گياهان بر فضايي كه در آن استقرار دارند، به حدي است كه گاه همه هويت فضاي موجود را به خود اختصاص مي‌دهند و هر شهروندي براي توصيف آن محل در مرحله اول به ياد درختان مي‌افتد. چنين حالتي در نتيجه برتري بصري گياهان شكل مي‌گيرد، در حالي كه همه مي‌دانيم در تهران و بسياري از شهرهاي ديگر گياهان نه عنصر اصلي بلكه عنصري فرعي در خيابان‌ها و معابر است.

حضور پايدار گياهان در معابر و گذرهاي شهري نتيجه سرمايه‌گذاري چندين و چند ساله مديران امور شهري و تلاش مجريان متولي امر است. فقدان برنامه‌ريزي صحيح در هنگام تخصيص فضا به گياهان و تعيين گونه در معابر منجر به پايداري ناصحيح آنها و جا افتادان غيرمنطقي در مجموعه فضا و ايجاد شدن ارتباط عاطفي بين آنها و شهروندان شده و در نتيجه امكان تجديد نظر در حضور آنها را از مديران اجرايي شهر سلب مي‌كنند.

لطفي اعتقاد دارد چنين تصويري از گياهان در گذرهاي شهري، ضرورت وجود برنامه‌اي دقيق و حساب شده در كاشت را اجتناب‌ناپذير مي‌كند و اين برنامه شكل نخواهد گرفت، مگر آن كه زواياي مختلف حضور گياهان در معابر توصيف شده و در اختيار متصديان امور قرار گيرد.


نقش گياهان در گذرها


گياهان به عنوان جزيي از بخش زنده محيط‌هاي شهري و نيز قسمتي از بخش معماري فضاهاي شهري در معابر داراي نقش‌هايي هستند كه برخي مربوط به ماهيت گياهي آنها و برخي ديگر مربوط به موقعيت مكاني آنها است.

«محمود مهدي لطفي» كارشناس ارشد فضاي سبز ،نقش‌هاي مختلفي را براي گياهان در گذرها و معابر در نظر مي‌گيرد. به عنوان مثال نقش زيست محيطي، ايجاد وحدت در نماي معابر، حفاظت بصري و پوشاندن مناظر نامطلوب، جداسازي پياده‌رو از سواره‌روي خيابان، ايجاد سايبان گياهان و طراوت در محيط، ادغام گياه با ساختمان‌ها، تعريف فضاها، قالب كردن مناظر، تاكيد بر نقاط ويژه و جهت بخشيدن به ترافيك نامنظم پياده‌روها از مهم‌ترين نقش‌هاي گياهان در معابر عنوان مي‌شود.

به گفته اين كارشناس نقش‌هاي عمومي و مختص گياهان معابر نبوده و تمامي گياهان موجود در محيط‌هاي شهري و غير شهري ايفا كننده آن هستند، از جمله توليد اكسيژن، جذب گرد و غبار، حفاظت در مقابل سر و صدا و تصفيه هوا از مهمترين اين موارد است.

در بحث ايجاد و وحدت در نماي معابر، لازمه وحدت كل، وحدت در اجزاي سازنده عنوان مي‌شود.

"لطفي" مي‌گويد: «اجزاي ناهماهنگ ناتوان از ايجاد هماهنگي و وحدت بخشي در مجموعه خود هستند. تيپ كلي هر خيابان و گذر متاثر از عناصر و المان‌هاي موجود در آن مثل ساختمان‌ها، پل‌ها، رفوژهاي مياني و همچنين درختان و درختچه‌هاي حاشيه معبر است. وحدت بخشي به مجموعه‌اي كه عناصر متعدد در آن وجود دارد مي‌تواند با هماهنگي و هارموني هم‌نوا در هر يك از عناصر، بعضي و يا همه آنها ايجاد شود.»

از آن جا كه قيمت زمين در اراضي مجاور گذرهاي اصلي در شهرها نسبت به ساير مناطق شهري قابل ملاحظه است، استفاده بيشتر از زمين و ايجاد ساختمان‌هاي چند طبقه در كنار چنين گذرهايي متداول شده است و در بيشتر شهرها طبقه همكف چنين ساختمان‌هايي به تجاري و ساير طبقات به مسكوني اختصاص مي‌يابد.

" لطفي" با بيان اين مطالب مي‌افزايد: «در فرهنگ حاكم بر ساخت مسكن در جامعه ما، تعبيه پنجره‌هاي بزرگ و تراس در سمت رو به خيابان مرسوم شده به همين دلايل ساكنان تا حد امكان از باز كردن آن احتراز مي‌كنند. كاشت درخت در معابري كه داراي چنين ساختمان‌هايي هستند، علاوه بر حفاظت بصري پنجره‌ها، ايجاد كننده نماي سبز تاج درخت در قاب بصري پنجره منازل است.»

گياهان حاشيه پياده‌روها يكي از مهم‌ترين عوامل جداساز دو فضاي پياده و سواره هستند. در تفكيك اين دو فضا با گياهان، بسته به فضاي موجود و ميزان اهميت فضاي سبز، يك يا دو رديف درخت و ديوار سبز يا پهنه‌اي از چمن در فضاي مرده بين درختان پيش‌بيني مي‌شود.
لطفي در اين باره مي‌گويد: «كشت يك رديفه حالتي است كه در بيشتر پياده‌روهاي شهري و خيابان‌هاي اصلي شهرها ديده مي‌شود و كشت دو رديفه حالتي است كه در مبادي ورودي شهرها و خيابان‌هاي دوبانده كه چشم‌انداز مناسب در ورودي شهر مطرح است، اجرا مي‌شود. در اين حالت حداقل فاصله دو رديف گياه كاشته شده سه متر در نظر گرفته مي‌شود و معبر ايجاد شده در حد فاصل گياهان به نوعي براي حركت عابران پياده مهيا مي‌شود.»
كارشناسان طراحي شهري توصيه مي‌كنند، چنين فضاهايي با كفپوش‌هاي آجري يا موزاييك فرش‌هاي سوراخ‌دار و نفوذ‌پذير كه امكان تهويه خاك را فراهم مي‌كند، پوشيده شوند تا در پياده‌روي حد فاصل دو رديف گياه علاوه بر عبور عابر پياده، تهويه خاك نيز به سهولت انجام شود. وجود معابر عرضي در فواصل طولي معين در چنين معابري ضروري است. همچنين بايد توجه داشت در كشت گياهان حد فاصل سواره و پياده‌رو در هر دو حالت ياد شده، كم‌ترين فاصله كاشت درختان با خيابان 5/1 متر در نظر گرفته مي‌شود تا شاخ برگ آنها مانع تردد وسايل نقليه در خيابان نشود.

در ايجاد ارتباط پياده‌رو و سواره‌رو ذكر اين نكته ضروري است كه وقتي در مسير خيابان مسير عابر پياده از مسير سواره مشخص مي‌شود، در واقع به رانندگان اعلام مي‌كنيم كه محدوده مشخص شده مخصوص عبور عابران است و بايد در هنگام حركت از اين محل احتياط كنند در حالي كه مشخص نكردن مسير عبور عابر در مسير سواره حقي براي عابر پياده ايجاد نمي‌كند. به همين منظور براي ايجاد انضباط در مسير حركت عابران، بايد فضاهاي مورد نظر را مشخص و معين ساخت.

در بحث نقش گياهان در ايجاد سايبان، به منظور استفاده از درخت به عنوان سايبان ضروري است كه گياه مورد نظر هنگام نشاندن به اندازه‌اي رشد كرده باشد كه ارتفاع آن پس از چند سال به چهار و نيم تا شش متر برسد.

به اعتقاد لطفي درختان بايد در محلي از ساختمان قرار داده شوند كه در ساعات گرم و زماني كه خورشيد بيشترين انرژي خود را به سطح مورد نظر مي‌تاباند روي آن سطح سايه بياندازند. به دليل كم بودن زاويه تابش آفتاب در صبح و عصر، درختان بهترين نوع سايبان براي پنجره‌ها و ديوارهاي شرقي، جنوب شرقي، جنوب غربي و غرب ساختمان‌هاي كوتاه هستند. در اين ساعات، اشعه افقي خورشيد از درختان سايه‌هايي كشيده و طولاني مي‌سازند كه مي‌توانند به شكل موتوري ديوارها را بپوشانند.

به طور كلي يكي از اهداف اصلي كاشت درختان در باغ‌هاي سنتي ايران با توجه به اقليم موجود كشورمان ايجاد محيط فرح‌بخش و سايه‌دار با استفاده از درختان سايه‌انداز بوده است. به طوري كه در مقاله باغ ايراني آمده است: «براي ايجاد سايه در باغ‌هاي ايراني از درختان سايه افكن مانند بيد، چنار، نارون و مانند آن استفاده شده است و براي كمك بيشتر به ايجاد سايه، گذرهاي باغ‌ها را باريك انتخاب كرده‌اند تا سايه درختان دو طرف همه سطح گذرگاه‌ها را بپوشاند.»

به گفته لطفي در امر ادغام گياه با ساختمان‌ها، به طور قطع قرار گرفتن دو موجود زنده در كنار يكديگر، تاثيرات متقابل آن دو را موجب مي‌شود و اين قاعده عام در مورد گياه و انسان در محيط‌هاي شهري نيز مصداق دارد اما به نظر مي‌رسد ميزان صدمه‌اي كه انسان و محيط شهري به گياهان معابر وارد مي‌كنند بسيار بيشتر از آسيب گياه به آنها است. صدمات وارده به درختان معابر شامل تغييرات سطح خاك، فشردگي خاك، حفر جوي براي خدمات ساختماني، برخورد ماشين‌آلات با تنه و تاج درختان و آتش‌سوزي هستند.

بافت خياباني كه در اثر حاكميت و غلبه عناصر خشن، بافت خشني به خود گرفته است را مي‌توان با به كارگيري بافت نرم يا سخت گياهي كاهش يا افزايش داد.

احجام بزرگ و كوچك وقتي در كنار يكديگر قرار مي‌گيرند باعث ترفيع يا تنزل اثرات حجمي يكديگر مي‌شوند. به عنوان مثال كاشت گياه ديودورا يا عرعر در كنار ساختمان‌ها به لحاظ بصري كاهنده ارتفاع آن است.
كارشناسان براي رفع اين مشكل توصيه مي‌كنند كه در خيابان‌هاي داراي ساختمان‌هاي بلند، گياهان كوتاه‌تر انتخاب شوند تا از حس تنگنا و حصر براي عابران كاسته شود.

گياه در معابر شهري از سويي تعريف كننده فضاي تردد عابران پياده است كه يك بدنه آن ساختمان‌هاي كناري خيابان وسعت ديگر آن ديوار ايجاد شده توسط گياهان است و از سوي ديگر تعريف كننده خياباني است كه در دو سوي آن گياهان كاشته شده‌اند. به هر حال در تعريف فضا توسط گياهان معابر، عواملي مانند اندازه تند و تاج، فاصله هر درخت با درخت ديگر وجود يا نبود ديوار سبز در معابر و پهناي خيابان دخالت دارند، چرا كه در اين حالت گياه به عنوان يك عنصر عامل حجمي سطح عمودي و سطح بالاي سر را تعريف مي‌كند.

به اعتقاد لطفي بخش گياهي به روش‌هاي مختلفي در درك فضا موثر است. در درجه اول تنه‌هاي درختان به عنوان ستون‌هاي عمودي در فضاي آزاد با تاثير بر واقعيت موجود فضا را تعريف مي‌كنند. درجه محصور بودن با اندازه تنه‌ها، تراكم، تمركز و شكل قرار گرفتن آنها متغير است. وجود تنه‌هاي متراكم درختان محصور بودن را افزايش مي‌دهد. گياهان بلندتر كه برگ‌هاي بزرگ‌تر و متراكم‌تر دارند، احساس محصوريت را تشديد مي‌كنند.

وي همچنين معتقد است فاصله مناسب براي درختان معابر شهري به گونه‌اي كه نقش تعريف‌كنندگي فضا را بتوانند ايفا كنند، سه تا پنج متر در نظر گرفته مي‌شود كه با فاصله بيشتر، جدايي بصري ايجاد شده و خاصيت تعريف‌كنندگي فضا توسط آنها كاهش مي‌يابد.

درختان معابر با قرار گرفتن در اطراف موضعي خاص مي‌توانند آن را قاب كنند، لطفي ضمن بيان اين موضوع مي‌افزايد: «منظور از قاب كردن، ايجاد تاكيد بصري در يك پهنه از مناظر متنوع با هدف ايجاد تك منظره‌هاي خاص يا در معرض ديد قرار دادن منظره‌اي ويژه يا ايجاد كشش در ناظر براي يافتن موضوعات جالب و ديدني يا عطف توجه او به منظري خاص است. قاب كردن مناظر به وسيله درختان از شيوه‌هاي قديم در معماري چشم‌انداز ايران بوده است. به طوري كه به نظر مي‌رسد كاشت درختاني نظير كاج در اطراف كوشك‌ها و عمارت‌هاي داراي پنجره‌هاي متعدد مانند عمارت هشت بهشت اصفهان به منظور قاب كردن چشم‌اندازهاي مختلف با تنه‌هاي خوشرنگ و قايم اين گياه بوده است.

جايگاه گياهان در گذرها:
از آنجا كه انتخاب محل استقرار گياه به معني پذيرش استقرار چندين و چند ساله آن در محل مورد نظر است. انديشيدن در مورد محل كاشت گياه از ضروريات اجتناب‌ناپذير در برنامه‌ريزي فضاي سبز شهري است. از اين رو لطفي جايگاه گياهان در معابر و گياهان را به طور مستقل و در محورهاي گياهان در باغچه‌هاي منفرد، گياهان در باغچه‌هاي پيوسته و گياهان در جوي كنار خيابان مورد بحث قرار مي‌دهد.


گياهان در باغچه‌هاي منفرد
حضور گياهان در معابر مستلزم اشغال بخشي از هواست. فرمي از كاشت كه در بسياري از معابر شهري رايج شده، كاشت در باغچه‌هاي منفرد است. در اين حالت در لبه پياده‌رو فضايي در حدود قطر تنه هر درخت به آنها اختصاص مي‌يابد و بقيه فضاي بين دو درخت مجاور خالي باقي مي‌ماند كه اين فضاها به علت استفاده نكردن فضاي مرده به حساب مي‌آيند. چنين فضاهاي مرده‌اي بسته به قطر تنه درختان حاشيه معابر عرض متفاوتي داشته و هر سال نيز افزايش مي‌يابند كه بيشتر مورد استفاده دست‌فروشان و يا مغازه‌داران براي استقرار و عرضه كالاها قرار مي‌گيرند و چهره نامناسبي نيز به خيابان‌هاي شهر مي‌دهند. همچنين اين روش به علت وجود مشكلاتي از قبيل نبود و تهويه مناسب خاك اطراف ريشه و فشردگي و تراكم آن نيز گياه را از حالت تعادل طبيعي خارج مي‌كند.

"لطفي" براي تامين نيازهاي ريشه درختان از جمله تهويه، آبياري و تامين مواد غذايي، استفاده از صفحات مشبك هوا دهنده را پيشنهاد مي‌كند و مي‌افزايد: «صفحات مشبك هوادهنده وسايلي هستند كه از موادي مانند بتون، چدن و پلاستيك سخت ساخته مي‌شوند و مي‌توان از آنها براي بهبود محيط ريشه درختان از طريق روزنه‌هايي كه آب و هواي لازم را در اختيار ريشه قرار مي‌دهند استفاده كرد.»


گياهان در باغچه‌هاي پيوسته
در اين حالت بين پياده‌رو و جوي كنار خيابان فضايي به عرض 50 در 100 سانتي‌متر را به باغچه مخصوص كشت گياهان گذر اختصاص مي‌دهند و به اين ترتيب ضمن كاشت درخت در فواصل معين، فاصله بين آنها را نيز با كاشت گياهاني مانند ترون و زرشك زينتي ديوار سبزي ايجاد مي‌كنند و با چنين طرح كاشتي هم تجاوز عابران پياده به گذر سواره كمتر مي‌شود و محل‌هاي مشخصي را مي‌توان به گذرهاي عرضي براي ورود عابران پياده به سواره‌رو اختصاص داد. لطفي اين حالت را داراي فوايدي مانند، وجود فضاهاي نفوذپذير در اطراف ريشه گياهان و امكان تهويه خاك و رشد بهتر گياه، تخصيص سطح بيشتر به فضاي سبز معابر با استفاده از باند سبز حاشيه معبر، ايجاد احساس امنيت بيشتر براي عابران پياده با تعريف شدن پياده‌رو توسط بدنه معماري ساختمان‌ها و ديوار سبز حايل گذر سواره و پياده و حذف فضاهاي كوربين درختان مي‌داند.

گياهان همسايه جويبار
ضرورت حياتي آب براي گياه و نيز ديدگاه بهره‌برداري بيشتر از فضاهاي موجود در گذرها علل پيشنهاد اين شيوه كاشت گياهان است. در اين حالت باغچه و جوي كنار خيابان در يكديگر تلفيق شده و گياهان درون جوي كاشته مي‌شوند كه دربردارنده مزايا و معايبي است. مزاياي اين شيوه شامل آبياري سهل‌تر گياهان، حذف فضاهاي كور در گذرها، ايجاد فضاي حايل بين پياده‌ و سواره‌رو و همچنين تركيب گياه و آب و فرح‌بخشي بصري به محيط گذر در مواقع آبياري است. لطفي اما اين نوع كشت را داراي معايبي مانند، شسته شدن خاك اطراف ريشه گياهان و لخت شدن ريشه‌ها، تضاد بين ضرورت استحكام بافت بستر جوي و ضرورت نفوذپذيري بافت خاك اطراف ريشه در انجام عمليات شخم پاي گياهان و وابستگي اجتناب‌ناپذير در ختان به ريتم آبياري متداول در جوي مي‌داند.

نكاتي پيرامون گزينش گياهان در گذرها
از آنجا كه گزينش گياه از اصولي‌ترين موارد شكل‌دهي معابر با گياهان است، توجه خاص به اين موضوع از تبديل آن به معضلي در آينده پيشگيري مي‌كند. در ابتدا ممكن است گفته شود، اگر گياه كاشته شده مناسب محيط نبود، بريدن آن كار ساده‌اي است اما بايد توجه داشت در اين بحث سخن از تعدادي اندك از درختان نيست، بلكه درختان يك خيابان، محله، منطقه و شهر را شامل مي‌شود و بنابراين هر چه بيشتر در جوانب امر دقت شود پايداري گياهان در گذر منطقي و موجه‌تر مي‌كند.
لطفي با چنين نگرشي، ايجاد تنوع در چشم‌انداز، توجه به نيازهاي حياتي گياهان، فرم و اندازه نهايي گياهان، نحوه گسترش تاج، حوزه نفوذ ريشه و انطباق گياه با اقليم و هدف كاشت را در گزينش گياهان براي كاشت در گذرها را مد نظر قرار مي‌دهد.

پايگاه اطلاع‌رساني شهرسازي و معماري، ليلا صادق پور

درختكاري آسان‌ترين و ارزان‌ترين راه‌حل ايجاد يك شهر خنك است.درختان در روزهاي گرم صدها ليتر آب را از ريشه‌ها به سمت برگ‌هاي خود پمپاژ مي‌كنند.

پايگاه اطلاع‌رساني شهرسازي و معماري: تحقيقات لازم براي روشن كردن مزاياي زيست‌محيطي، اجتماعي، روان‌شناسي، فرهنگي و اقتصادي بر آميختگي طبيعت و درختان با سازه‌هاي شهري انجام نگرفته است.
اطلاعات در خصوص اكولوژي گونه‌ها، نياز آبي گونه‌ها،‌ اكولوژي شهري، شرايط اكولوژيك حاكم بر محيط، عرصه و بستر كاشت و كارتوگرافي (GIS) آنها نيز موجود نيست.
دانش موجود در زمينه انتخاب بهترين مواد كاشت، طراحي منظر با شرايط شهرهاي كشور، فنون كاشت درست و ايجاد شرايط لازم براي استقرار، رشد و توسعه درختان نيز ناكافي هستند.
انواع فرم، معماري،‌ چگونگي رشد و بيولوژي درختان، ريشه‌دواني درختان و رابطه همه اين موارد با هدف مذكور خوانايي ندارند.
طبقه‌بندي‌هاي متنوع كاربردي، از جمله براي عرصه‌ها و بسترهاي كاشت از نظر توپوگرافي، شيب و رويشگاه، براي پياده‌روها و ميادين از نظر ابعاد، موانع و محدوديت‌هاي زيرزميني و روزميني (كابل‌ها، كانال‌ها، لوله‌گذاري‌ها) براي سازه‌ها و معماري شهري (بافت قديم، بافت جديد، ارتفاع بناها، فشردگي شهري و نظاير اينها)، براي شدت آلودگي‌ها در مناطق مختلف، براي نسبت درختان به بناها و جز اينها هركز مورد توجه نبوده‌اند و بررسي نشده‌اند.
اين اطلاعات براي تعيين هدف، انتخاب مواد كاشت، چگونگي فنون كاشت، روش‌هاي نگهداري و براي تهيه طرح و برنامه‌ريزي درختكاري شهري و پيرامون شهري نقش اساسي برعهده دارند، كه بايد با توجه به تمامي وجه‌هاي آن و ملاحظات متنوع زيست‌محيطي، اجتماعي و اقتصادي به ويژه با رعايت صرفه‌جويي اجرا شوند، كه در حال حاضر اين امر در اقدامات توسعه و نگهداري جايگاهي ندارند.

فوايد و ارزش‌هاي درختان شهري و پيرامون شهري
بيشتر درختان و درختچه‌ها براي تامين سايه و زيبايي در شهر كاشته مي‌شوند،‌ اما درختان و درختچه‌ها فوايد و ارزش‌هاي ديگري نيز دارند،‌ كه بايد در انتخاب آنها توسط كارشناسان به آنها توجه شود. اين فوايد و ارزش‌ها مي‌توانند در سه گروه به شرح زير دسته‌بندي شوند: زيست‌محيطي، اجتماعي - فرهنگي و اقتصادي.

فوايد و ارزش‌هاي زيست‌محيطي
درختان، محيط‌زيست را با كنترل اقليم، كنترل آلودگي و افزايش كيفيت هوا، حفاظت در برابر تشعشعات ماورا بنفش، در برابر باد، تخفيف آلودگي صدا، ترسيب كربن،‌ حفاظت از كيفيت آب و خاك، پناه دادن به پرندگان و حياط وحش تغيير مي‌دهند.

درختان و كنترل اقليم شهر
كنترل اقليم با تعديل اثرات خورشيد، باد و باران تحقق مي‌يابد. انرژي خورشيدي در تاستان توسط برگ‌هاي درختان، به ويژه پهن برگان، جذب يا تغيير جهت مي‌دهد و در زمستان از بين شاخه‌هاي درختان (خزان‌كننده) عبور مي‌كنند. در تابستان وقتي مردم در زير سايه درختي مي‌ايستند، احساس خنكي مي‌كنند و از قرار گرفتن در نور خورشيد و اثرات زيان‌بخشي اشعه ماوراء بنفش كه در هواي آلوده شهر تشديد مي‌يابد، در امان‌اند.
سايه به ويژه در اقليم كشور ما و از جمله براي تهران با بيش از 300 روز آفتابي يكي از مهم‌ترين فوايد و محسوس‌ترين ارزش‌هاي درختان شهري است.
درختان خزان‌كننده بلندو با تاج پهن بهترين سايه را ايجاد مي‌كنند. درختان هم‌چنين روي خاك، آسفالت و بناها و ديگر سطوحي كه انرژي خورشيدي را جذب مي‌كنند و سپس اين گرما را به محيط اطراف خود برمي‌گردانند، ‌سايه مي‌افكنند. بدون حمايت درختان ساكنان شهر بي‌هيچ شبهه‌اي در محاصره تشعشعات گرم قرار مي‌گيرند. در مقايسه با عرصه‌هاي روستايي پيراموني،‌ عرصه شهر، يا اين «جزيره گرم شهري» در تابستان از 3 تا 5 درجه سانتي‌گراد (شايد حتي پيشتر) گرم‌تر است. درختان شهري اين گرما را كه از وجود آسفالت،‌ بناها، اتومبيل‌ها و آلودگي ناشي مي‌شود،‌ كاهش مي‌دهند.
درختكاري آسان‌ترين، ارزان‌ترين، پاك‌ترين و زيباترين راه‌حل براي ايجاد يك شهر خنك است. درختان در روزهاي گرم صدها ليتر آب را از ريشه‌ها به سمت برگ‌هاي خود پمپاژ مي‌كنند. تبخير اين آب‌ها موجب خنك شدن محيط اطراف درختان مي‌گردد. درجه حرارت هوا در مجاورت درختان به مراتب خنك‌تر از عرصه‌هاي بدون درخت است. هر چه درخت بزرگ‌تر باشد اين تفاوت بيشتر است. درختان شهري به طور قابل ملاحظه‌اي موجب راحتي ساكنان، چه در بيرون و چه در درون خانه‌ها مي‌شوند. اگر توده درختان درجه حرارت هواي محل را كاهش مي‌دهد، يك درخت تنها در اولويت اول نه با كنترل درجه حرارت هوا،‌ بلكه با كنترل تشعشعات خورشيد موجب راحتي و سلامت انسان مي‌شود.
تشعشعات در روز در واقع انتقال گرما از يك كالبد گرم يعني خورشيد به يك كالبد خنك يعني زمين است اما، در شب جهت تشعشعات و انتقال گرما معكوس مي‌گردد:‌ از زمين به نسبت گرم به سمت آسمان به نسبت سرد. درختان يك بار ديگر از رسيدن اين گرما به منازل و انسان ممانعت مي‌كنند. بدون شك همين فرايند است كه موجب بروز اين پديده مي‌شود كه در صبح‌هاي يخبندان در يك عرصه چمن با درختان پراكنده،‌ سطح چمن در بين درختان سفيد است، اما در زير درختان (به ويژه هميشه سبزها) اغلب دايره‌اي سبز مشاهده مي‌گردد (در صبح 16/12/81 اين پديده را در تهران داشتيم).
جذب تشعشعات خورشيدي (امواج بلند) توسط درختان تفاوت درجه حرارت روز و شب را كاهش مي‌دهد. هوا در زير درختان در روز خنك‌تر و در شب گرم‌‌تر است.
درجه حرارت داخل منازل از حضور درختان در اطراف ساختمان تاثير مي‌پذيرد. در فصل تابستان درختان با سد كردن تشعشعات خورشيدي و مايل شدن در مقابل گرما هزينه‌هاي خنك كردن داخل منازل را كاهش مي‌دهند. اما در زمستان به گرماي خورشيدي نياز است، زيرا گرم كردن منازل پرهزينه است. كاشت درختان خزان‌كننده در جهات جنوبي منازل موجب عبور نور خورشيد به داخل گشته، هزينه گرم كردن منازل را كاهش مي‌دهد.
اين اثرات بسته به گونه، ابعاد، نظم يا انبوهي كاشت، شدت هرس كردن‌ها، آب در دسترس، تعداد و ابعاد بناها و نسبت درختان به بناها متفاوت مي‌باشد.
به طوركلي فنولوژي درختان از نظر ظهور و خزان برگ‌ها بايد با نيازهاي خنك كردن و گرم كردن منازل هم‌خواني داشته باشد. هميشه از بين مناسب‌ترين گونه‌ها از نظر تامين اين نيازها، در گزينش بايد آن گونه‌هايي را در اولويت قرار داد كه از بهترين همخواني فنولوژي نيز برخوردار باشند.

درختان چون حفاظي در برابر تشعشعات ماوراء بنفش
درختان با مقاومت در برابر جابجايي هوا سرعت باد را كاهش مي‌دهند. اين كاهش در پشت يك بادشكن خوب مي‌تواند تا فاصله از 10 تا 20 برابر ارتفاع بادشكن،‌ تا 50% باشد. تاثير بادشكن به ارتفاع، ضخامت و نفوذپذيري آن بستگي دارد. قرار گرفتن بدن انسان به مدت طولاني در برابر «تشعشعات ماوراء بنفش خورشيدي» “UV” به ويژه با كوتاه‌ترين امواج “UVB” مي‌تواند موجب سرطان پوست، آب مرواريد و ي‌نظمي در سيستم ايمني بدن ردد. اين خطرات مي‌توانند در صورت افزايش آلودگي هوا و رسيدن آن به استراتو و سفر و كاستن از ميزان اوزن كه نفوذ و عبور مقدار بيشتري “UVB” به جو زمين را در پي خواهد داشت، تشديد گردند.
كنترل تشعشعات “UV” مي‌تواند مشكل باشد زيرا نامرئي هستند. تاثير درختان روي تاش “UVB” نيز مي‌تواند با تاثير آنها روي نور مرئي كاملا متفاوت باشد.
تحقيقات براي تهيه مدل‌هاي رياضي كه پيشگويي تاثير درختان و بناها را روي شدت اين تشعشعات امكان‌پذير سازد،‌ در حال انجام هستند. اين مدل‌ها مي‌توانند حد “UVB” بيماري‌زا را در عرصه‌هاي شهري مشخص سازند و براي ارايه توصيه‌هاي مفيد در خصوص انتخاب گونه‌هاي درختي و طراحي كاشت به كار روند،‌ تا خطرات احتماعي ناشي از مواجه شدن مردم شهري با آن به حداقل برسند.
در بيشتر مواقع متجاوز از 50% از تشعشعات “UVB” از طريق گنبد آسمان به زمين مي‌رسند و سهم مربوط به تشعشعات مستقيم خورشيد از آن كمتر است. در صورتي كه براي نور مرئي اين سهم‌ها به ترتيب حدود 15% و 85% مي‌شوند. يك تحقيق جديد، به دتيابي جديد روش‌هاي پيشگويي چگونگي توزيع سهم شتعشعات نامرئي و مرئي مربوط به آسمان منجر شده است.
يك تحقيق ديگر نشان داد كه برگ‌هاي درختان حدود 5% از تشعشعات “UVB”را منعكس مي‌كنند. درختان تشعشعات “UVB” را در محل‌هاي آفتابي در بين درختان خيابان از 25% تا 40% كاهش مي‌دهند، كه در همانجا ميزان كاهش نور مرئي فقط حدود 4% مي‌شود.
تاج درختان “UVB” كمتري را نسبت به نور مرئي منعكس مي‌كنند،‌ به علاوه بخش زيادي از آسمان را مي‌پوشانند،‌ كه سهم بيشتري از كل تشعشعات “UVB” از آن طريق به زمين مي‌رسد.
در سايه، درختان تشعشعات “UVB” از 55% تا 80% و نور مرئي را از 82 تا 85% كاهش مي‌دهند. اهميت نتايج فوق اين است كه انسان در نزديك بزرگ از حمايت قابل ملاحظه‌اي در برابر تشعشعات “UVB”، در مقايسه با قرار گرفتن در آفتاب برخوردار مي‌گردد.
انسان در سايه تاج يك درخت كوچك در برابر تشعشعات “UVB” از حمايت كمتري نسبت به سايه درختان هر چه بزرگ‌تر بهره‌مند مي‌شود. با سوزني برگان اين مزيت براي تمام سال دوام دارد.

درختان و كنترل آلودگي هواي شهر
كنترل آلودگي‌ هوا و افزايش كيفيت آن از ديگر فوايد درختان شهري است. آلودگي هوا ديگر به يك مشكل بسيار حاد براي سلامت ساكنان شهر تبديل گشته است. آلودگي هوا روي همه مجراهاي تنفسي، از بيني تا اعماق ريه‌ها اثر منفي مي‌گذارد كه مي‌تواند علايم خيلي شديد چون برونشيت، آسم و عفونت‌هاي سينوسي را به ويژه براي كودكان و سالمندان در پي داشته باشد. زندگي در محيط آلوده شهر به مفهوم مراجعه بيشتر به پزشك و مراكز درماني و مصرف داروي بيشتري است. پزشكان بايد به جاي در انتظار پذيرش بيمار نشستن و تجويز دارو به طور پيوسته روي بهبود شرايط محيط زندگي و ارزش هواي پاك براي سلامت ساكنان شهر تاكيد كنند.
در شهر پاريس از دو دهه اخير به اين طرف هر ساله از 20 تا 30 هزار نفر از جمعيت آن براي فرار از آلودگي هوا از اين شهر مهاجرت مي‌كنند. اما تهران هر روز به طور هم‌افقي و هم‌عمودي گسترش مي‌يابد و بر جمعيت آن، اتومبيل‌ها و در نتيجه بر ميزان آلودگي هوا و محيط‌زيست آن افزوده مي‌گردد.
كيفيت هواي يك شهر به مساحت اختصاص يافته براي حمل و نقل و مساحت اشغالي توسط فضاي سبز بستگي دارد. براي رفع مشكل آلودگي هوا و محيط‌زيست تهران، وضعيت ترافيك بايد به وضعيت در حدود 30 سال پيش و حتي قبل از آن برگردد. سپس هر جا كه بتوانيم بايد درخت بكاريم.
درختان در جذب هم ذرات جامد معلق در هوا و هم گازي نقش مفيد داشته، چون يك فيلتر بيولوژيك عمل مي‌كنند. برگ‌ها گرد و غبار و ديگر ذرات معلق را جذب و جابه‌جا و هواي تنفسي ما را پاك مي‌كنند. درختان هم‌چنين با اصلاح درجه حرارت هوا و ايجاد و يا تغيير جريان باد روي انتشارات آلاينده‌ها تاثير مي‌گذارند. برخي از بررسي‌ها تخمين مي‌زند كه يك درخت مي‌تواند به طور متوسط حدود 200 كيلوگرم گرد و غبار را در طي يك سال جذب كند. گرد و غبار در هواي يك خيابان با درخت 7-3 مرتبه كمتر از هواي يك خيابان بدون درخت است. يك تحقيق نشان داده، كه مقدار ذرات معلق كه توسط يك توده درختان جذب گرديده،‌ از 9% تا 13% بود و مقدار گرد و غباري كه به سطح زمين رسيد، در زير توده درختان از 27% تا 42% كمتر از عرصه بدون درخت مي‌شد. تحقيقات انجام گرفته در شهر شيكاگو نشان داد كه مقدار عناصر معلق در هوا كه توسط درختان ايران شهر جذب مي‌‌شود به حدود 234 تن در سال بالغ مي‌گردد. اين ظرفيت نخست تابع سطح كل برگ پوشش درختان نسبت به مساحت عرصه‌اي‌ است كه اشغال مي‌كند،‌ سپس به خصوصيات فيزيولوژيكي سطح برگ‌ها از جمله بشره پوشيده از كرك يا موم در نزد برخي از گونه‌ها ببستگي دارد.
در سال‌هاي اخير روي اثرات منفي ذرات ريز معلق در هوا روي سلامت انسان بسيار كار شده است. ذرات با قطر آئروديناميكي كمتر از «um10» يا با علامت اختصاري «10 PM» به عنوان اندازه استاندارد براي تعيين ميزان آلودگي هوا از اين جنبه در نظر گرفته شده و فراواني اين نوع ذرات در جو بيانگر افزايش شدت خطرات آلودگي هوا براي دستگاه تنفسي است. ذرات ريزتر و با قطر آئروديناميكي كمتر از «um 5/2» يا با علامت اختصاري «5/2 PM» به عنوان خطرناك‌ترين ذرات معلق در هوا براي سلامتي انسان محسوب مي‌گردند. زيرا با سهولت بيشتري وارد دستگاه تنفسي مي‌شوند.
يك تحقيق نشان داد كه كل ذرات از نوع «10 PM» در هوا مخلوطي از ذرات با مبدا طبيعي (زمين‌شناسي) و مبدا انساني بودند. در صورتي كه تقريبا كل ذرات با مشخصات كمتر از «5/2 PM» فقط منشا انساني داشته‌اند. در محيط شهري بيشتر از 80% ذرات اخير به حمل و نقل خياباني مربوط مي‌شوند.
در حين تحقيق دو گونه چنار و نم‌دار اروپايي از نظر قابليت جذب و جابه‌جايي ذرات آلاينده معلق در هواي شهري با هم مقايسه شدند، كه نتايج به دست آمده به شرح ذيل خلاصه مي‌شود.
درختان مي‌توانند چون يك فيلتر بيولوژيكي بسيار مفيد عمل كنند و مقدار قابل ملاحظه‌اي از ذرات آلاينده معلق در هواي آلوده شهري را جذب و جابه‌جا كنند.
گونه‌هاي درختان از اين نظر تفاوت بارز دارند. كما اينكه با وجود مشابهت ابعاد تاج پوشش درختان انتخاب شده در اين تحقيق ذرات معلق جذب شده توسط نم‌دار با وجود برخورداري از يك برگ پوشش با انبوهي كمتر تا 4 برابر بيشتر از چنار بوده، كه به فراواني كرك‌ها در برگ‌هاي نمدار اروپايي مربوط مي‌گردد (در عوض چنار با توجه به قابليت پوست‌اندازي كه دارد مقداري از آلودگي محيط را جابه‌جا مي‌كند.)
بين دو گونه از نظر منشا ذرات جذب شده (طبيعي يا انساني) تفاوت محسوس مشاهده نگرديد.
بيشترين ذرات جذب شده منشا طبيعي (زمين‌شناسي) داشته‌اند.
بيشترين ذرات جذب شده از نظر ابعاد در حد «10 PM» قرار مي‌گرفتند، كه بدون توجه به منشا آنها (طبيعي يا انساني) براي سلامت انسان خطرناك‌اند.
به طور عمومي جذب عناصر معلق در جو توسط درختان خيابان به مراتب بيشتر از ساير درختان است، زيرا در مجاورت بيشترين ترافيك وسايط نقليه موتوري قرار دارند.
برگ‌هاي درختان مقداري هم از انواع گازهاي در جو هم‌چون اوزن، كلرورين، فلوئورين، دي‌اكسيد گوگرد، «PAN» و بدبختانه فقط مقداري ناچيز از مونواكسيد كربن را جذب مي‌كنند، كه نقش مهمي در آلودگي هواي شهري دارد و سهم قابل ملاحظه‌اي از كل آلاينده‌هاي هواي شهري را به خود اختصاص مي‌دهد.
در محلي با كمتر از 400 متر فاصله از يك عرصه كاشته شده، تجمع اوزن در سطح زمين تقريبا تا 8% و در نزديك سطح برگ‌ها تا 50% كاهش مي‌يابد.
لازم به تاكيد است كه در بيشتر موارد و به ويژه در شهرهاي با آلودگي جوي بالا چون تهران اين گازها صدمات بسيار شديدي بر درختان وارد مي‌سازند،‌ در واقع درختان خود قرباني آلودگي هوا مي‌شوند.
البته به طور عمومي ممكن است ميزان انواع آلاينده‌ها در جو شهرها از حد مرگبار براي درختان تجاوز نكند، اما تاثير دايمي و جمعي آنها موجب ضعف درختان خيابان گشته، بر حساسيت آنها در برابر آفات و امراض مي‌افزايد.
دي‌اكيد گوگرد (SO2) حاصل از سوخت‌هاي فسيلي از طريق روزنه‌ها كه خود باز شدن آنها را موجب مي‌گردد، در برگ‌هاي درختان نفوذ كرده، افزايش تعرق و در نتيجه حساسيت بيشتر درختان را به خشكي به دنبال خواهد داشت.
نيترات پروكسيلاستيل (PAN) و اوزون (O3)، حاصل واكنش فتوشيميايي بين اكسيدهاي ازت (NOX)، گازهاي خروجي از موتورها و اكسيژن هوا،‌ موجب ضعيف شدن برگ پوشش درختان خيابان مي‌شوند.
ذرات معلق، گرد و غبار و ذرات مايع محبوس در حباب‌هاي گازها روي برگ‌ها لايه‌اي تشكيل مي‌دهند كه جذب نور و بنابراين انجام فتوسنتز را دچار اختلال مي‌سازند.
فلزات سنگين، كه البته جذب برگ‌ها نمي‌شوند، اما به همراه گرد و غبار روي برگ‌ها مي‌نشينند و سپس توسط باران شسته شده، تجمع آنها در خاك براي درختان مضر خواهد بود.
تحقيقات در جهت بررسي فاكتورهاي متنوع و اثرات متقابل آنها روي هم به منظور تعيين بيلان خالص اثر درختان خيابان بر كيفيت هوا در جريان هستند.
برخي تحقيقات نشان داده‌اند كه در يك خيابان با پوشش كافي از درختان، كيفيت هواي محلي مي‌تواند به ميزان 5 تا 10 درصد افزايش يابد. براي پاك كردن هواي آلوده شهر به حداقل 50 درخت براي هر نفر نياز است.

درختان و كاهش آلودگي صدا
آلودگي صدا،‌ نتيجه عبور و مرور اتومبيل‌ها در خيابان‌ها و بزرگ‌راه‌ها و يا از ديگر منابع مي‌تواند توسط درختان كاهش يابد.
چنانچه براي كاستن از آلودگي صدا فقط از درختان استفاده شود، لازم است ديوار سبزي به عرض از 10 تا 30 متر ايجاد گردد، تا تاثير كافي داشته باشد.
تخمين زده مي‌شود كه كاشت يك نوار درخت به عرض 30 متر و ارتفاع 15 متر آلودگي صدا را به مقدار 6 تا 8 دسيبل كاهش مي‌دهد كه معادل يك كاهش 30 تا 40 درصدي است. چنانچه كناره خاكي بزرگراه‌ها به اندازه كافي بلند باشد و با كاشت درختان، درختچه‌ها و چمن پوشيده شود، به يك مانع مناسب در برابر آلودگي‌ صدا تبديل مي‌گردد.
اگر ايجاد كناره خاكي بلند امكان‌پذير نباشد، با يك رديف درخت‌كاري و يك ديوار سازه‌اي محكم كه ارتفاع آن تا زير تاج درختان برسد، همان مقدار كاهش آلودگي صدا نتيجه خواهد شد.
كاشت درختان پهن برگ بلند، به صورتي پرپشت و انبوه، چنانچه با درختان سوزني برگ همراه شوند، هدف كاستن از آلودگي صدا را براي تمام سال تامين خواهد كرد.
يك ديوار سبز از درختان سوزني برگ با شاخه‌هاي از پايين در ضمن براي پنهان كردن عرصه‌هاي زشت منظر و هم‌چنين حفاظت از محيط خصوصي منازل مفيد خواهد بود، در حالت اخير لازم است تا از گونه‌هاي با تاج باريك استفاده شود تا مزاحمت براي همسايگان نداشته باشند.

درختان و كاهش CO2 (داراي بيشترين سهم «اثر گلخانه‌اي» در جو)
درختان در كاستن CO2 در جو اثر مفيد دوگانه دارند:
برگ‌هاي درختان دي‌اكسيد كربن جو را در جريان فرايند فتوسنتز براي ساختن هيدرات كربن (اساس ساختمان عمل گياه) جذب مي‌كنند، كه بيشترين سهم را در بين گازهاي با اثر گلخانه‌اي، اين عامل گرم شدن زمين دارند.
متاسفانه مقداري دي اكسيد كربن جو به دليل افزايش مقدار سوخت‌هاي فسيلي مصرفي در صنايع، حمل و نقل، توليد الكتريسيته، سيستم‌هاي گرمايش و خنك‌كننده بناها و فعاليت‌هاي كشاورزي به طور مرتب سير صعودي مي‌پيمايد كه نتيجه آن افزايش درجه حرارت جو زمين مي‌باشد.
درختان با عمل فتوسنتز كربن جو را شكار و ذخيره مي‌كنند، كه در اصطلاح «ترسيب كربن»‌ گفته مي‌شود. درختكاري و جنگل‌كاري، به همراه ديگر راه‌حل‌ها چون صرفه‌جويي در مصرف انرژي، كاستن از مقدار سوخت‌هاي فسيلي و جايگزين كردن آن با انرژي‌هاي نو و تجديد شونده، از جمله راه‌حل‌هاي مفيد و چندمنظوره براي تخفيف پديده گرم شدن زمين مي‌باشند، به طوري كه طي يك دهه اخير تحقيقات بي‌شماري را به خود اختصاص داده‌اند.
از جمله در خصوص درختان شهري روش‌هاي متنوعي براي محاسبه مقدار كربن جذب و ذخيره شده و تبديل آن به ارزش و بهاي تجاري كربن ارايه شده است.
با توجه به اينكه پارامترهايي چون تيپ و گونه درختان، سرعت رشد، سن، زنده ماني و ديرزيستي، كيفيت و سلامت آنها اساس محاسبات ياد شده را تشكيل مي‌دهند، لذا ضروري است تا در طرح جايگزيني درختان در شهرها و از جمله تهران در انتخاب درست، از نظر تيپ و گونه، فضا و مكان كاشت و هم‌چنين از نظر فنون كاشت و اقدامات نگهداري براي درختان جديد، چه از نظر تامين هدف و چه از نظر مقاومت هر چه بيشتر درختان در برابر آلودگي‌هاي عرصه‌هاي شهري، توجه ويژه اعمال شود.
درختان شهري، هم‌چنان كه قبلا اشاره گرديد، به دليل آن كه موجب صرفه‌جويي در مصرف سوخت براي گرم كردن و خنك كردن بناها مي‌شوند، لذا به غيرمستقيم در كاستن از مقدار CO2 در جو نقش دارند، كه آن نيز بايد در محاسبات فوق‌الشاره به طور جداگانه لحاظ شود.
لازم به ذكر است، كه بر اساس نظر محققان قابليت كاستن از دي‌اكسيد كربن جو توسط درختان شهري 10 برابر بيشتر از درختان جنگلي است.
در محيط شهري، يك درخت 30 ساله به طور متوسط در هر سال 4/9 كيلوگرم كربن را شكار و ذخيره مي‌كند. يك درخت به طور متوسط 15 برابر كربني را كه دفع مي‌كند، شكار كرده و در خود ذخيره مي‌نمايد.
بديهي است اين امر براي آن دسته از درختان صادق است كه از سلامت و قدرت رشد كافي برخوردارند، وگرنه درختاني كه خود تحت فشار شرايط زيست نامناسب قرار دارند و به ويژه از آلودگي هوا،‌ آب و خاك رنج مي‌برند و عمدتا دچار پديده «ضعف و مرگ» و يا «زوال» هستند و يا رشد آنها متوقف گشته است، بيلان كربني منفي دارند، زيرا چنين درختاني جذب كلروفيلي قابل توجهي ندارند.
درختان خيابان وقتي سالم و قوي‌الرشد باشند و جذب دي‌اكسيد كربن را به خوبي انجام دهند، به همان ترتيب مي‌توانند اكسيژن موردنياز تنفسي عابران را توليد كنند.
يك عرصه درختكاري شده به مساحت 1000 مترمربع روزانه اكسيژن لازم براي چهار نفر را توليد مي‌كند.
بالاخره، درختان چون عنصر طبيعت و هم‌چنين به دليل ايجاد محيط‌زيست براي پرندگان و حياط‌وحش، طبيعت را به شهر مي‌آورند و موجب افزايش كيفيت براي ساكنان شهر مي‌گردند.

فوايد و ارزش‌هاي اجتماعي - فرهنگي
انسان حضور درختان را در اطراف خود دوست دارد و به آن واكنش مثبت نشان مي‌دهد، زيرا زيبايي را دوست دارد. درختان زندگي انسان را دلپذيرتر مي‌كنند. انسان در زير درختان پاكي، صلح، آرامش و راحتي را حس مي‌كند. يعني همان احساسي را كه در «خانه» خود دارد.
اطلاعات حاصل از تحقيقات متعدد تاثير مثبت درختان روي سلامت جسم و روح انسان، يا «درخت درماني» را به ثبوت رسانده‌اند. از جمله به اثبات رسيده، بيمار جراحي شده كه به يك توده‌اي از درختان مي‌نگريسته، به مواظبت كمتري نياز داشته و زودتر بهبودي يافته تا بيماري با وضعيت مشابه كه پنجره‌اش رو به ديوار بوده است. يا يك زنداني كه سلولش روبه‌روي يك منظره قرار داشته، كمتر به مركز درماني زندان مراجعه كرده تا كسي كه پنجره سلوش به سمت تاسيسات زندان باز مي‌شده است.
خوشنودي وسيعي كه انسان از همراه بودن با درختان نشان مي‌دهد مي‌تواند علامت ضمير نيمه خودآگاه از اثر درماني درختان باشد. تعالي روح يكي از فوايد مهم درختان است.
درخت هم موجب ارتباط انسان شهرنشين با طبيعت و هم ارتباط بين انسان‌ها و حفظ تعادل جامعه بشري مي‌گردد.
در مواردي كه يك برنامه درخت‌كاري با مشاركت مردم انجام گرفته، مشاهده شده كه احساس همكاري و تعاون در مردم افزايش يافته است.
ابعاد قدرت و بردباري درختان به آنها شكوه و جلال مقدس گونه مي‌دهد. درخشان به دليل عمر طولاني كه دارند اغلب براي گرامي‌داشت بزرگان كاشته مي‌شوند. وقتي زندگي يك درخت با يك رخداد مهم هم‌زمان مي‌شود آن درخت ارزش تاريخي پيدا مي‌كند، كه با ديگر ارزش‌هاي آن تفاوت دارد. درختان موجب ايجاد ارتباط نمادين با گذشته مي‌شوند.
مردم براي درختاني كه خاطره بنيان‌گذار جامعه را تداعي كند ارزش ويژه قايل مي‌شوند. درختي كه توسط يك شخصيت مهم تاريخي كاشته شده با توجه‌اي ويژه نگهداري و حفظ مي‌شود. مرسوم است كه «درختان جالب» را به نام شخصيت‌هاي مهم نام‌گذاري مي‌كنند.
براي درك فوايد و اثرات اجتماعي - فرهنگي درختان همين بس كه مكرر شاهد هستيم مردم در برابر قطع كردن درختان حساسيت و موضع‌گيري شديد نشان مي‌دهند. درختان آينده فرزندان ما هستند.
درختان خيابان برخي فوايد معماري و مهندسي نيز دارند. براي معماري شهري يك زمنيه بوده، موجب تعديل، تكميل و بهبود كيفيت آن مي‌شوند.
درختان ساختار شهر را تقويت مي‌كنند و به پياده‌رو جنبه استفاده مي‌بخشند. گفته‌اند، يك پياده‌رو شهري بدون درختان چون ساختماني بدون بام است.
درختان خيابان به عبور و مرور عابران جهت مي‌دهند. درختان شهري با توجه به ابعادي كه دارند و فضاي قابل ملاحظه‌اي كه اشغال مي‌كنند، بخشي از شهر هستند.
درختان خيابان چنانچه درست انتخاب شوند، درست كاشته شوند و درست نگهداري گردند، مي‌توانند خدمات و فوايد خود را در حد كمال بروز دهند، بدون آن كه تضاد و مشكلي را از جنبه امتيازات مربوط به مالكيت‌هاي شخصي ايجاد كنند.
درختان با ايجاد تغيير در بافت، تضاد در رنگ و فرم نسبت به بناهاي مجاور موجب اصلاح زيبايي در منظرسازي مي‌شوند.
حضور درختان و ديگر رستني‌ها، با يك طرحي مناسب و هماهنگ با ديگر عناصر معماري، حيات و زيبايي به عرصه وارد كرده، بر ارزش‌هاي آن مي‌افزايند. درختان در شهر و پيرامون شهر، چون مرز بين عرصه‌هاي مختلف، تشخيص و تفكيك آنها را آسان مي‌سازند.
كاشت نواري از درختان يك منطقه مسكوني را از يك جاده و يا يك منطقه صنعتي جدا مي‌كند. نقش درختان در پارك‌هاي جنگلي، شهري، كمربند سبز، پارك‌هاي خطي، پياده‌روهاي دالاني، از جنبه تفريحي، ورزشي و شناخت طبيعت نياز به تاكيد ندارد.

فوايد و ارزش‌هاي اقتصادي
ارزش املاك و خانه‌هاي واقع در خيابان‌هاي با درخت و منظرسازي از 5 تا 20 درصد بيشتر است. خيابان‌هاي داراي درخت و برخوردار از سايه براي خريد كردن جاذبه بيشتري داشته، هميشه از خيابان‌هاي عاري از درخت پر رفت و آمدترند.
درختان خيابان هر كدام يك ارزشي دارند. گونه،‌ ابعاد و سن، فايده، سلامت و شرابط و محل زيست درخت، فاكتورهاي پنج‌گانه‌اي هستند كه اساس تعيين ارزش درختان خيابان را تشكيل مي‌دهند.
درختاني كه در قالب يك طرح منظرسازي كاشته شوند، هزينه بيشتري را موجب مي‌گردند، بنابراين ارزش بيشتري دارند. ارزش درختان در شرايط عادي با افزايش سن آنها و تا رسيدن به بلوغ، سير صعودي دارند.
بر طبق برخي بررسي‌ها كه در زمينه كمي كردن انواع فوايد درختان شهري صورت گرفته، اين نتيجه به دست آمده كه ارزش فوايد درختان بيشتر از دو برابر هزينه‌هاي كاشت و نگهداري آنها مي‌شود.
فوايد و ارزش‌هاي اقتصادي درختان خيابان مي‌توانند مستقيم و غيرمستقيم باشند. فوايد مستقيم درختان خيابان به طور معمول با هزينه‌هاي انرژي مرتبط هستند. هزينه‌هاي تهويه مطبوع براي بنايي كه از سايه درخت بهره‌مند مي‌شود، كمتر است. هزينه‌هاي گرم كردن بنايي كه از نقش حفاظتي يك خط درختان بادشكن استفاده مي‌كند، همين‌طور.
فوايد غيرمستقيم درختان خيابان اهميت بيشتري نسبت به فوايد مستقيم آنها دارند، زيرا روي كل يك شهر و يا يك ناحيه تاثير مي‌گذارند.
مصرف كمتر آب در برج خنك‌كننده نيروگاه، عدم نياز به تاسيسات جديد براي تامين پيك مصرف موردنياز، كاهش سوخت فسيلي مصرف در كوره و بالاخره نياز به تدابير كمتر براي كنترل آلودگي هوا، از نتايج مفيد درختكاري براي نيروگاه توليد برق وشركت مربوطه مي‌باشد، كه در نهايت به كاستن از بهاي برق مصرفي در فيش هر مصرف‌كننده منجر خواهد شد. اين صرفه‌جويي‌ها در مقياس انفرادي ناچيزند، اما براي يك شهر و يك ناحيه رقم بزرگي مي‌شوند.
نتيجه‌گيري
فوايد و ارزش‌هاي تشريح شده وقتي صادق هستند كه درختان از سلامت كامل برخوردار باشند. سلامت درختان خود به «انتخاب خوب، كاشت خوب و نگهداري خوب» بستگي دارد.
شناخت هر چه بيشتر از فوايد و ارزش‌هاي درختان به يك انتخاب، كاشت و نگهداري بهتر منجر خواهد بود. اما شناخت كافي و درست فقط به لطف تحقيقات بومي امكان‌پذير مي‌شود. بنابراين تحقيقات بومي اساس موفقيت براي درختكاري شهري و پيرامون شهري است.
«هر قدر براي تحقيقات بيشتر هزينه كنيم، درختان سالم‌تري خواهيم داشت.»
«هزينه كردن براي تحقيقات مساوي است با صرفه‌جويي».
«برعكس، هزينه نكردن براي تحقيقات مساوي است با جايگزين كردن‌هاي مكرر و بي‌شما، هدر رفت سرمايه و وقت و در نهايت، رسيدن به خيابان‌هاي عاري از درخت، كه متاسفانه در حال حاضر در تهران با آن مواجه هستيم و يا مي‌شويم.»
درختان و كنترل اقليم شهر
كنترل اقليم با تعديل اثرات خورشيد، باد و باران تحقق مي‌يابد. انرژي خورشيدي در تاستان توسط برگ‌هاي درختان، به ويژه پهن برگان، جذب يا تغيير جهت مي‌دهد و در زمستان از بين شاخه‌هاي درختان (خزان‌كننده) عبور مي‌كنند. در تابستان وقتي مردم در زير سايه درختي مي‌ايستند، احساس خنكي مي‌كنند و از قرار گرفتن در نور خورشيد و اثرات زيان‌بخشي اشعه ماوراء بنفش كه در هواي آلوده شهر تشديد مي‌يابد، در امان‌اند.
سايه به ويژه در اقليم كشور ما و از جمله براي تهران با بيش از 300 روز آفتابي يكي از مهم‌ترين فوايد و محسوس‌ترين ارزش‌هاي درختان شهري است.
درختان خزان‌كننده بلندو با تاج پهن بهترين سايه را ايجاد مي‌كنند. درختان هم‌چنين روي خاك، آسفالت و بناها و ديگر سطوحي كه انرژي خورشيدي را جذب مي‌كنند و سپس اين گرما را به محيط اطراف خود برمي‌گردانند، ‌سايه مي‌افكنند. بدون حمايت درختان ساكنان شهر بي‌هيچ شبهه‌اي در محاصره تشعشعات گرم قرار مي‌گيرند. در مقايسه با عرصه‌هاي روستايي پيراموني،‌ عرصه شهر، يا اين «جزيره گرم شهري» در تابستان از 3 تا 5 درجه سانتي‌گراد (شايد حتي پيشتر) گرم‌تر است. درختان شهري اين گرما را كه از وجود آسفالت،‌ بناها، اتومبيل‌ها و آلودگي ناشي مي‌شود،‌ كاهش مي‌دهند.
درختكاري آسان‌ترين، ارزان‌ترين، پاك‌ترين و زيباترين راه‌حل براي ايجاد يك شهر خنك است. درختان در روزهاي گرم صدها ليتر آب را از ريشه‌ها به سمت برگ‌هاي خود پمپاژ مي‌كنند. تبخير اين آب‌ها موجب خنك شدن محيط اطراف درختان مي‌گردد. درجه حرارت هوا در مجاورت درختان به مراتب خنك‌تر از عرصه‌هاي بدون درخت است. هر چه درخت بزرگ‌تر باشد اين تفاوت بيشتر است. درختان شهري به طور قابل ملاحظه‌اي موجب راحتي ساكنان، چه در بيرون و چه در درون خانه‌ها مي‌شوند. اگر توده درختان درجه حرارت هواي محل را كاهش مي‌دهد، يك درخت تنها در اولويت اول نه با كنترل درجه حرارت هوا،‌ بلكه با كنترل تشعشعات خورشيد موجب راحتي و سلامت انسان مي‌شود.
تشعشعات در روز در واقع انتقال گرما از يك كالبد گرم يعني خورشيد به يك كالبد خنك يعني زمين است اما، در شب جهت تشعشعات و انتقال گرما معكوس مي‌گردد:‌ از زمين به نسبت گرم به سمت آسمان به نسبت سرد. درختان يك بار ديگر از رسيدن اين گرما به منازل و انسان ممانعت مي‌كنند. بدون شك همين فرايند است كه موجب بروز اين پديده مي‌شود كه در صبح‌هاي يخبندان در يك عرصه چمن با درختان پراكنده،‌ سطح چمن در بين درختان سفيد است، اما در زير درختان (به ويژه هميشه سبزها) اغلب دايره‌اي سبز مشاهده مي‌گردد (در صبح 16/12/81 اين پديده را در تهران داشتيم).
جذب تشعشعات خورشيدي (امواج بلند) توسط درختان تفاوت درجه حرارت روز و شب را كاهش مي‌دهد. هوا در زير درختان در روز خنك‌تر و در شب گرم‌‌تر است.
درجه حرارت داخل منازل از حضور درختان در اطراف ساختمان تاثير مي‌پذيرد. در فصل تابستان درختان با سد كردن تشعشعات خورشيدي و مايل شدن در مقابل گرما هزينه‌هاي خنك كردن داخل منازل را كاهش مي‌دهند. اما در زمستان به گرماي خورشيدي نياز است، زيرا گرم كردن منازل پرهزينه است. كاشت درختان خزان‌كننده در جهات جنوبي منازل موجب عبور نور خورشيد به داخل گشته، هزينه گرم كردن منازل را كاهش مي‌دهد.
اين اثرات بسته به گونه، ابعاد، نظم يا انبوهي كاشت، شدت هرس كردن‌ها، آب در دسترس، تعداد و ابعاد بناها و نسبت درختان به بناها متفاوت مي‌باشد.
به طوركلي فنولوژي درختان از نظر ظهور و خزان برگ‌ها بايد با نيازهاي خنك كردن و گرم كردن منازل هم‌خواني داشته باشد. هميشه از بين مناسب‌ترين گونه‌ها از نظر تامين اين نيازها، در گزينش بايد آن گونه‌هايي را در اولويت قرار داد كه از بهترين همخواني فنولوژي نيز برخوردار باشند.

درختان چون حفاظي در برابر تشعشعات ماوراء بنفش
درختان با مقاومت در برابر جابجايي هوا سرعت باد را كاهش مي‌دهند. اين كاهش در پشت يك بادشكن خوب مي‌تواند تا فاصله از 10 تا 20 برابر ارتفاع بادشكن،‌ تا 50% باشد. تاثير بادشكن به ارتفاع، ضخامت و نفوذپذيري آن بستگي دارد. قرار گرفتن بدن انسان به مدت طولاني در برابر «تشعشعات ماوراء بنفش خورشيدي» “UV” به ويژه با كوتاه‌ترين امواج “UVB” مي‌تواند موجب سرطان پوست، آب مرواريد و ي‌نظمي در سيستم ايمني بدن ردد. اين خطرات مي‌توانند در صورت افزايش آلودگي هوا و رسيدن آن به استراتو و سفر و كاستن از ميزان اوزن كه نفوذ و عبور مقدار بيشتري “UVB” به جو زمين را در پي خواهد داشت، تشديد گردند.
كنترل تشعشعات “UV” مي‌تواند مشكل باشد زيرا نامرئي هستند. تاثير درختان روي تاش “UVB” نيز مي‌تواند با تاثير آنها روي نور مرئي كاملا متفاوت باشد.
تحقيقات براي تهيه مدل‌هاي رياضي كه پيشگويي تاثير درختان و بناها را روي شدت اين تشعشعات امكان‌پذير سازد،‌ در حال انجام هستند. اين مدل‌ها مي‌توانند حد “UVB” بيماري‌زا را در عرصه‌هاي شهري مشخص سازند و براي ارايه توصيه‌هاي مفيد در خصوص انتخاب گونه‌هاي درختي و طراحي كاشت به كار روند،‌ تا خطرات احتماعي ناشي از مواجه شدن مردم شهري با آن به حداقل برسند.
در بيشتر مواقع متجاوز از 50% از تشعشعات “UVB” از طريق گنبد آسمان به زمين مي‌رسند و سهم مربوط به تشعشعات مستقيم خورشيد از آن كمتر است. در صورتي كه براي نور مرئي اين سهم‌ها به ترتيب حدود 15% و 85% مي‌شوند. يك تحقيق جديد، به دتيابي جديد روش‌هاي پيشگويي چگونگي توزيع سهم شتعشعات نامرئي و مرئي مربوط به آسمان منجر شده است.
يك تحقيق ديگر نشان داد كه برگ‌هاي درختان حدود 5% از تشعشعات “UVB”را منعكس مي‌كنند. درختان تشعشعات “UVB” را در محل‌هاي آفتابي در بين درختان خيابان از 25% تا 40% كاهش مي‌دهند، كه در همانجا ميزان كاهش نور مرئي فقط حدود 4% مي‌شود.
تاج درختان “UVB” كمتري را نسبت به نور مرئي منعكس مي‌كنند،‌ به علاوه بخش زيادي از آسمان را مي‌پوشانند،‌ كه سهم بيشتري از كل تشعشعات “UVB” از آن طريق به زمين مي‌رسد.
در سايه، درختان تشعشعات “UVB” از 55% تا 80% و نور مرئي را از 82 تا 85% كاهش مي‌دهند. اهميت نتايج فوق اين است كه انسان در نزديك بزرگ از حمايت قابل ملاحظه‌اي در برابر تشعشعات “UVB”، در مقايسه با قرار گرفتن در آفتاب برخوردار مي‌گردد.
انسان در سايه تاج يك درخت كوچك در برابر تشعشعات “UVB” از حمايت كمتري نسبت به سايه درختان هر چه بزرگ‌تر بهره‌مند مي‌شود. با سوزني برگان اين مزيت براي تمام سال دوام دارد.

درختان و كنترل آلودگي هواي شهر
كنترل آلودگي‌ هوا و افزايش كيفيت آن از ديگر فوايد درختان شهري است. آلودگي هوا ديگر به يك مشكل بسيار حاد براي سلامت ساكنان شهر تبديل گشته است. آلودگي هوا روي همه مجراهاي تنفسي، از بيني تا اعماق ريه‌ها اثر منفي مي‌گذارد كه مي‌تواند علايم خيلي شديد چون برونشيت، آسم و عفونت‌هاي سينوسي را به ويژه براي كودكان و سالمندان در پي داشته باشد. زندگي در محيط آلوده شهر به مفهوم مراجعه بيشتر به پزشك و مراكز درماني و مصرف داروي بيشتري است. پزشكان بايد به جاي در انتظار پذيرش بيمار نشستن و تجويز دارو به طور پيوسته روي بهبود شرايط محيط زندگي و ارزش هواي پاك براي سلامت ساكنان شهر تاكيد كنند.
در شهر پاريس از دو دهه اخير به اين طرف هر ساله از 20 تا 30 هزار نفر از جمعيت آن براي فرار از آلودگي هوا از اين شهر مهاجرت مي‌كنند. اما تهران هر روز به طور هم‌افقي و هم‌عمودي گسترش مي‌يابد و بر جمعيت آن، اتومبيل‌ها و در نتيجه بر ميزان آلودگي هوا و محيط‌زيست آن افزوده مي‌گردد.
كيفيت هواي يك شهر به مساحت اختصاص يافته براي حمل و نقل و مساحت اشغالي توسط فضاي سبز بستگي دارد. براي رفع مشكل آلودگي هوا و محيط‌زيست تهران، وضعيت ترافيك بايد به وضعيت در حدود 30 سال پيش و حتي قبل از آن برگردد. سپس هر جا كه بتوانيم بايد درخت بكاريم.
درختان در جذب هم ذرات جامد معلق در هوا و هم گازي نقش مفيد داشته، چون يك فيلتر بيولوژيك عمل مي‌كنند. برگ‌ها گرد و غبار و ديگر ذرات معلق را جذب و جابه‌جا و هواي تنفسي ما را پاك مي‌كنند. درختان هم‌چنين با اصلاح درجه حرارت هوا و ايجاد و يا تغيير جريان باد روي انتشارات آلاينده‌ها تاثير مي‌گذارند. برخي از بررسي‌ها تخمين مي‌زند كه يك درخت مي‌تواند به طور متوسط حدود 200 كيلوگرم گرد و غبار را در طي يك سال جذب كند. گرد و غبار در هواي يك خيابان با درخت 7-3 مرتبه كمتر از هواي يك خيابان بدون درخت است. يك تحقيق نشان داده، كه مقدار ذرات معلق كه توسط يك توده درختان جذب گرديده،‌ از 9% تا 13% بود و مقدار گرد و غباري كه به سطح زمين رسيد، در زير توده درختان از 27% تا 42% كمتر از عرصه بدون درخت مي‌شد. تحقيقات انجام گرفته در شهر شيكاگو نشان داد كه مقدار عناصر معلق در هوا كه توسط درختان ايران شهر جذب مي‌‌شود به حدود 234 تن در سال بالغ مي‌گردد. اين ظرفيت نخست تابع سطح كل برگ پوشش درختان نسبت به مساحت عرصه‌اي‌ است كه اشغال مي‌كند،‌ سپس به خصوصيات فيزيولوژيكي سطح برگ‌ها از جمله بشره پوشيده از كرك يا موم در نزد برخي از گونه‌ها ببستگي دارد.
در سال‌هاي اخير روي اثرات منفي ذرات ريز معلق در هوا روي سلامت انسان بسيار كار شده است. ذرات با قطر آئروديناميكي كمتر از «um10» يا با علامت اختصاري «10 PM» به عنوان اندازه استاندارد براي تعيين ميزان آلودگي هوا از اين جنبه در نظر گرفته شده و فراواني اين نوع ذرات در جو بيانگر افزايش شدت خطرات آلودگي هوا براي دستگاه تنفسي است. ذرات ريزتر و با قطر آئروديناميكي كمتر از «um 5/2» يا با علامت اختصاري «5/2 PM» به عنوان خطرناك‌ترين ذرات معلق در هوا براي سلامتي انسان محسوب مي‌گردند. زيرا با سهولت بيشتري وارد دستگاه تنفسي مي‌شوند.
يك تحقيق نشان داد كه كل ذرات از نوع «10 PM» در هوا مخلوطي از ذرات با مبدا طبيعي (زمين‌شناسي) و مبدا انساني بودند. در صورتي كه تقريبا كل ذرات با مشخصات كمتر از «5/2 PM» فقط منشا انساني داشته‌اند. در محيط شهري بيشتر از 80% ذرات اخير به حمل و نقل خياباني مربوط مي‌شوند.
در حين تحقيق دو گونه چنار و نم‌دار اروپايي از نظر قابليت جذب و جابه‌جايي ذرات آلاينده معلق در هواي شهري با هم مقايسه شدند، كه نتايج به دست آمده به شرح ذيل خلاصه مي‌شود.
درختان مي‌توانند چون يك فيلتر بيولوژيكي بسيار مفيد عمل كنند و مقدار قابل ملاحظه‌اي از ذرات آلاينده معلق در هواي آلوده شهري را جذب و جابه‌جا كنند.
گونه‌هاي درختان از اين نظر تفاوت بارز دارند. كما اينكه با وجود مشابهت ابعاد تاج پوشش درختان انتخاب شده در اين تحقيق ذرات معلق جذب شده توسط نم‌دار با وجود برخورداري از يك برگ پوشش با انبوهي كمتر تا 4 برابر بيشتر از چنار بوده، كه به فراواني كرك‌ها در برگ‌هاي نمدار اروپايي مربوط مي‌گردد (در عوض چنار با توجه به قابليت پوست‌اندازي كه دارد مقداري از آلودگي محيط را جابه‌جا مي‌كند.)
بين دو گونه از نظر منشا ذرات جذب شده (طبيعي يا انساني) تفاوت محسوس مشاهده نگرديد.
بيشترين ذرات جذب شده منشا طبيعي (زمين‌شناسي) داشته‌اند.
بيشترين ذرات جذب شده از نظر ابعاد در حد «10 PM» قرار مي‌گرفتند، كه بدون توجه به منشا آنها (طبيعي يا انساني) براي سلامت انسان خطرناك‌اند.
به طور عمومي جذب عناصر معلق در جو توسط درختان خيابان به مراتب بيشتر از ساير درختان است، زيرا در مجاورت بيشترين ترافيك وسايط نقليه موتوري قرار دارند.
برگ‌هاي درختان مقداري هم از انواع گازهاي در جو هم‌چون اوزن، كلرورين، فلوئورين، دي‌اكسيد گوگرد، «PAN» و بدبختانه فقط مقداري ناچيز از مونواكسيد كربن را جذب مي‌كنند، كه نقش مهمي در آلودگي هواي شهري دارد و سهم قابل ملاحظه‌اي از كل آلاينده‌هاي هواي شهري را به خود اختصاص مي‌دهد.
در محلي با كمتر از 400 متر فاصله از يك عرصه كاشته شده، تجمع اوزن در سطح زمين تقريبا تا 8% و در نزديك سطح برگ‌ها تا 50% كاهش مي‌يابد.
لازم به تاكيد است كه در بيشتر موارد و به ويژه در شهرهاي با آلودگي جوي بالا چون تهران اين گازها صدمات بسيار شديدي بر درختان وارد مي‌سازند،‌ در واقع درختان خود قرباني آلودگي هوا مي‌شوند.
البته به طور عمومي ممكن است ميزان انواع آلاينده‌ها در جو شهرها از حد مرگبار براي درختان تجاوز نكند، اما تاثير دايمي و جمعي آنها موجب ضعف درختان خيابان گشته، بر حساسيت آنها در برابر آفات و امراض مي‌افزايد.
دي‌اكيد گوگرد (SO2) حاصل از سوخت‌هاي فسيلي از طريق روزنه‌ها كه خود باز شدن آنها را موجب مي‌گردد، در برگ‌هاي درختان نفوذ كرده، افزايش تعرق و در نتيجه حساسيت بيشتر درختان را به خشكي به دنبال خواهد داشت.
نيترات پروكسيلاستيل (PAN) و اوزون (O3)، حاصل واكنش فتوشيميايي بين اكسيدهاي ازت (NOX)، گازهاي خروجي از موتورها و اكسيژن هوا،‌ موجب ضعيف شدن برگ پوشش درختان خيابان مي‌شوند.
ذرات معلق، گرد و غبار و ذرات مايع محبوس در حباب‌هاي گازها روي برگ‌ها لايه‌اي تشكيل مي‌دهند كه جذب نور و بنابراين انجام فتوسنتز را دچار اختلال مي‌سازند.
فلزات سنگين، كه البته جذب برگ‌ها نمي‌شوند، اما به همراه گرد و غبار روي برگ‌ها مي‌نشينند و سپس توسط باران شسته شده، تجمع آنها در خاك براي درختان مضر خواهد بود.
تحقيقات در جهت بررسي فاكتورهاي متنوع و اثرات متقابل آنها روي هم به منظور تعيين بيلان خالص اثر درختان خيابان بر كيفيت هوا در جريان هستند.
برخي تحقيقات نشان داده‌اند كه در يك خيابان با پوشش كافي از درختان، كيفيت هواي محلي مي‌تواند به ميزان 5 تا 10 درصد افزايش يابد. براي پاك كردن هواي آلوده شهر به حداقل 50 درخت براي هر نفر نياز است.

درختان و كاهش آلودگي صدا
آلودگي صدا،‌ نتيجه عبور و مرور اتومبيل‌ها در خيابان‌ها و بزرگ‌راه‌ها و يا از ديگر منابع مي‌تواند توسط درختان كاهش يابد.
چنانچه براي كاستن از آلودگي صدا فقط از درختان استفاده شود، لازم است ديوار سبزي به عرض از 10 تا 30 متر ايجاد گردد، تا تاثير كافي داشته باشد.
تخمين زده مي‌شود كه كاشت يك نوار درخت به عرض 30 متر و ارتفاع 15 متر آلودگي صدا را به مقدار 6 تا 8 دسيبل كاهش مي‌دهد كه معادل يك كاهش 30 تا 40 درصدي است. چنانچه كناره خاكي بزرگراه‌ها به اندازه كافي بلند باشد و با كاشت درختان، درختچه‌ها و چمن پوشيده شود، به يك مانع مناسب در برابر آلودگي‌ صدا تبديل مي‌گردد.
اگر ايجاد كناره خاكي بلند امكان‌پذير نباشد، با يك رديف درخت‌كاري و يك ديوار سازه‌اي محكم كه ارتفاع آن تا زير تاج درختان برسد، همان مقدار كاهش آلودگي صدا نتيجه خواهد شد.
كاشت درختان پهن برگ بلند، به صورتي پرپشت و انبوه، چنانچه با درختان سوزني برگ همراه شوند، هدف كاستن از آلودگي صدا را براي تمام سال تامين خواهد كرد.
يك ديوار سبز از درختان سوزني برگ با شاخه‌هاي از پايين در ضمن براي پنهان كردن عرصه‌هاي زشت منظر و هم‌چنين حفاظت از محيط خصوصي منازل مفيد خواهد بود، در حالت اخير لازم است تا از گونه‌هاي با تاج باريك استفاده شود تا مزاحمت براي همسايگان نداشته باشند.

درختان و كاهش CO2 (داراي بيشترين سهم «اثر گلخانه‌اي» در جو)
درختان در كاستن CO2 در جو اثر مفيد دوگانه دارند:
برگ‌هاي درختان دي‌اكسيد كربن جو را در جريان فرايند فتوسنتز براي ساختن هيدرات كربن (اساس ساختمان عمل گياه) جذب مي‌كنند، كه بيشترين سهم را در بين گازهاي با اثر گلخانه‌اي، اين عامل گرم شدن زمين دارند.
متاسفانه مقداري دي اكسيد كربن جو به دليل افزايش مقدار سوخت‌هاي فسيلي مصرفي در صنايع، حمل و نقل، توليد الكتريسيته، سيستم‌هاي گرمايش و خنك‌كننده بناها و فعاليت‌هاي كشاورزي به طور مرتب سير صعودي مي‌پيمايد كه نتيجه آن افزايش درجه حرارت جو زمين مي‌باشد.
درختان با عمل فتوسنتز كربن جو را شكار و ذخيره مي‌كنند، كه در اصطلاح «ترسيب كربن»‌ گفته مي‌شود. درختكاري و جنگل‌كاري، به همراه ديگر راه‌حل‌ها چون صرفه‌جويي در مصرف انرژي، كاستن از مقدار سوخت‌هاي فسيلي و جايگزين كردن آن با انرژي‌هاي نو و تجديد شونده، از جمله راه‌حل‌هاي مفيد و چندمنظوره براي تخفيف پديده گرم شدن زمين مي‌باشند، به طوري كه طي يك دهه اخير تحقيقات بي‌شماري را به خود اختصاص داده‌اند.
از جمله در خصوص درختان شهري روش‌هاي متنوعي براي محاسبه مقدار كربن جذب و ذخيره شده و تبديل آن به ارزش و بهاي تجاري كربن ارايه شده است.
با توجه به اينكه پارامترهايي چون تيپ و گونه درختان، سرعت رشد، سن، زنده ماني و ديرزيستي، كيفيت و سلامت آنها اساس محاسبات ياد شده را تشكيل مي‌دهند، لذا ضروري است تا در طرح جايگزيني درختان در شهرها و از جمله تهران در انتخاب درست، از نظر تيپ و گونه، فضا و مكان كاشت و هم‌چنين از نظر فنون كاشت و اقدامات نگهداري براي درختان جديد، چه از نظر تامين هدف و چه از نظر مقاومت هر چه بيشتر درختان در برابر آلودگي‌هاي عرصه‌هاي شهري، توجه ويژه اعمال شود.
درختان شهري، هم‌چنان كه قبلا اشاره گرديد، به دليل آن كه موجب صرفه‌جويي در مصرف سوخت براي گرم كردن و خنك كردن بناها مي‌شوند، لذا به غيرمستقيم در كاستن از مقدار CO2 در جو نقش دارند، كه آن نيز بايد در محاسبات فوق‌الشاره به طور جداگانه لحاظ شود.
لازم به ذكر است، كه بر اساس نظر محققان قابليت كاستن از دي‌اكسيد كربن جو توسط درختان شهري 10 برابر بيشتر از درختان جنگلي است.
در محيط شهري، يك درخت 30 ساله به طور متوسط در هر سال 4/9 كيلوگرم كربن را شكار و ذخيره مي‌كند. يك درخت به طور متوسط 15 برابر كربني را كه دفع مي‌كند، شكار كرده و در خود ذخيره مي‌نمايد.
بديهي است اين امر براي آن دسته از درختان صادق است كه از سلامت و قدرت رشد كافي برخوردارند، وگرنه درختاني كه خود تحت فشار شرايط زيست نامناسب قرار دارند و به ويژه از آلودگي هوا،‌ آب و خاك رنج مي‌برند و عمدتا دچار پديده «ضعف و مرگ» و يا «زوال» هستند و يا رشد آنها متوقف گشته است، بيلان كربني منفي دارند، زيرا چنين درختاني جذب كلروفيلي قابل توجهي ندارند.
درختان خيابان وقتي سالم و قوي‌الرشد باشند و جذب دي‌اكسيد كربن را به خوبي انجام دهند، به همان ترتيب مي‌توانند اكسيژن موردنياز تنفسي عابران را توليد كنند.
يك عرصه درختكاري شده به مساحت 1000 مترمربع روزانه اكسيژن لازم براي چهار نفر را توليد مي‌كند.
بالاخره، درختان چون عنصر طبيعت و هم‌چنين به دليل ايجاد محيط‌زيست براي پرندگان و حياط‌وحش، طبيعت را به شهر مي‌آورند و موجب افزايش كيفيت براي ساكنان شهر مي‌گردند.

فوايد و ارزش‌هاي اجتماعي - فرهنگي
انسان حضور درختان را در اطراف خود دوست دارد و به آن واكنش مثبت نشان مي‌دهد، زيرا زيبايي را دوست دارد. درختان زندگي انسان را دلپذيرتر مي‌كنند. انسان در زير درختان پاكي، صلح، آرامش و راحتي را حس مي‌كند. يعني همان احساسي را كه در «خانه» خود دارد.
اطلاعات حاصل از تحقيقات متعدد تاثير مثبت درختان روي سلامت جسم و روح انسان، يا «درخت درماني» را به ثبوت رسانده‌اند. از جمله به اثبات رسيده، بيمار جراحي شده كه به يك توده‌اي از درختان مي‌نگريسته، به مواظبت كمتري نياز داشته و زودتر بهبودي يافته تا بيماري با وضعيت مشابه كه پنجره‌اش رو به ديوار بوده است. يا يك زنداني كه سلولش روبه‌روي يك منظره قرار داشته، كمتر به مركز درماني زندان مراجعه كرده تا كسي كه پنجره سلوش به سمت تاسيسات زندان باز مي‌شده است.
خوشنودي وسيعي كه انسان از همراه بودن با درختان نشان مي‌دهد مي‌تواند علامت ضمير نيمه خودآگاه از اثر درماني درختان باشد. تعالي روح يكي از فوايد مهم درختان است.
درخت هم موجب ارتباط انسان شهرنشين با طبيعت و هم ارتباط بين انسان‌ها و حفظ تعادل جامعه بشري مي‌گردد.
در مواردي كه يك برنامه درخت‌كاري با مشاركت مردم انجام گرفته، مشاهده شده كه احساس همكاري و تعاون در مردم افزايش يافته است.
ابعاد قدرت و بردباري درختان به آنها شكوه و جلال مقدس گونه مي‌دهد. درخشان به دليل عمر طولاني كه دارند اغلب براي گرامي‌داشت بزرگان كاشته مي‌شوند. وقتي زندگي يك درخت با يك رخداد مهم هم‌زمان مي‌شود آن درخت ارزش تاريخي پيدا مي‌كند، كه با ديگر ارزش‌هاي آن تفاوت دارد. درختان موجب ايجاد ارتباط نمادين با گذشته مي‌شوند.
مردم براي درختاني كه خاطره بنيان‌گذار جامعه را تداعي كند ارزش ويژه قايل مي‌شوند. درختي كه توسط يك شخصيت مهم تاريخي كاشته شده با توجه‌اي ويژه نگهداري و حفظ مي‌شود. مرسوم است كه «درختان جالب» را به نام شخصيت‌هاي مهم نام‌گذاري مي‌كنند.
براي درك فوايد و اثرات اجتماعي - فرهنگي درختان همين بس كه مكرر شاهد هستيم مردم در برابر قطع كردن درختان حساسيت و موضع‌گيري شديد نشان مي‌دهند. درختان آينده فرزندان ما هستند.
درختان خيابان برخي فوايد معماري و مهندسي نيز دارند. براي معماري شهري يك زمنيه بوده، موجب تعديل، تكميل و بهبود كيفيت آن مي‌شوند.
درختان ساختار شهر را تقويت مي‌كنند و به پياده‌رو جنبه استفاده مي‌بخشند. گفته‌اند، يك پياده‌رو شهري بدون درختان چون ساختماني بدون بام است.
درختان خيابان به عبور و مرور عابران جهت مي‌دهند. درختان شهري با توجه به ابعادي كه دارند و فضاي قابل ملاحظه‌اي كه اشغال مي‌كنند، بخشي از شهر هستند.
درختان خيابان چنانچه درست انتخاب شوند، درست كاشته شوند و درست نگهداري گردند، مي‌توانند خدمات و فوايد خود را در حد كمال بروز دهند، بدون آن كه تضاد و مشكلي را از جنبه امتيازات مربوط به مالكيت‌هاي شخصي ايجاد كنند.
درختان با ايجاد تغيير در بافت، تضاد در رنگ و فرم نسبت به بناهاي مجاور موجب اصلاح زيبايي در منظرسازي مي‌شوند.
حضور درختان و ديگر رستني‌ها، با يك طرحي مناسب و هماهنگ با ديگر عناصر معماري، حيات و زيبايي به عرصه وارد كرده، بر ارزش‌هاي آن مي‌افزايند. درختان در شهر و پيرامون شهر، چون مرز بين عرصه‌هاي مختلف، تشخيص و تفكيك آنها را آسان مي‌سازند.
كاشت نواري از درختان يك منطقه مسكوني را از يك جاده و يا يك منطقه صنعتي جدا مي‌كند. نقش درختان در پارك‌هاي جنگلي، شهري، كمربند سبز، پارك‌هاي خطي، پياده‌روهاي دالاني، از جنبه تفريحي، ورزشي و شناخت طبيعت نياز به تاكيد ندارد.

فوايد و ارزش‌هاي اقتصادي
ارزش املاك و خانه‌هاي واقع در خيابان‌هاي با درخت و منظرسازي از 5 تا 20 درصد بيشتر است. خيابان‌هاي داراي درخت و برخوردار از سايه براي خريد كردن جاذبه بيشتري داشته، هميشه از خيابان‌هاي عاري از درخت پر رفت و آمدترند.
درختان خيابان هر كدام يك ارزشي دارند. گونه،‌ ابعاد و سن، فايده، سلامت و شرابط و محل زيست درخت، فاكتورهاي پنج‌گانه‌اي هستند كه اساس تعيين ارزش درختان خيابان را تشكيل مي‌دهند.
درختاني كه در قالب يك طرح منظرسازي كاشته شوند، هزينه بيشتري را موجب مي‌گردند، بنابراين ارزش بيشتري دارند. ارزش درختان در شرايط عادي با افزايش سن آنها و تا رسيدن به بلوغ، سير صعودي دارند.
بر طبق برخي بررسي‌ها كه در زمينه كمي كردن انواع فوايد درختان شهري صورت گرفته، اين نتيجه به دست آمده كه ارزش فوايد درختان بيشتر از دو برابر هزينه‌هاي كاشت و نگهداري آنها مي‌شود.
فوايد و ارزش‌هاي اقتصادي درختان خيابان مي‌توانند مستقيم و غيرمستقيم باشند. فوايد مستقيم درختان خيابان به طور معمول با هزينه‌هاي انرژي مرتبط هستند. هزينه‌هاي تهويه مطبوع براي بنايي كه از سايه درخت بهره‌مند مي‌شود، كمتر است. هزينه‌هاي گرم كردن بنايي كه از نقش حفاظتي يك خط درختان بادشكن استفاده مي‌كند، همين‌طور.
فوايد غيرمستقيم درختان خيابان اهميت بيشتري نسبت به فوايد مستقيم آنها دارند، زيرا روي كل يك شهر و يا يك ناحيه تاثير مي‌گذارند.
مصرف كمتر آب در برج خنك‌كننده نيروگاه، عدم نياز به تاسيسات جديد براي تامين پيك مصرف موردنياز، كاهش سوخت فسيلي مصرف در كوره و بالاخره نياز به تدابير كمتر براي كنترل آلودگي هوا، از نتايج مفيد درختكاري براي نيروگاه توليد برق وشركت مربوطه مي‌باشد، كه در نهايت به كاستن از بهاي برق مصرفي در فيش هر مصرف‌كننده منجر خواهد شد. اين صرفه‌جويي‌ها در مقياس انفرادي ناچيزند، اما براي يك شهر و يك ناحيه رقم بزرگي مي‌شوند.
نتيجه‌گيري
فوايد و ارزش‌هاي تشريح شده وقتي صادق هستند كه درختان از سلامت كامل برخوردار باشند. سلامت درختان خود به «انتخاب خوب، كاشت خوب و نگهداري خوب» بستگي دارد.
شناخت هر چه بيشتر از فوايد و ارزش‌هاي درختان به يك انتخاب، كاشت و نگهداري بهتر منجر خواهد بود. اما شناخت كافي و درست فقط به لطف تحقيقات بومي امكان‌پذير مي‌شود. بنابراين تحقيقات بومي اساس موفقيت براي درختكاري شهري و پيرامون شهري است.
«هر قدر براي تحقيقات بيشتر هزينه كنيم، درختان سالم‌تري خواهيم داشت.»
«هزينه كردن براي تحقيقات مساوي است با صرفه‌جويي».
«برعكس، هزينه نكردن براي تحقيقات مساوي است با جايگزين كردن‌هاي مكرر و بي‌شما، هدر رفت سرمايه و وقت و در نهايت، رسيدن به خيابان‌هاي عاري از درخت، كه متاسفانه در حال حاضر در تهران با آن مواجه هستيم و يا مي‌شويم.»

اداره اقيانوسي دولت چين ، ميزان تخليه مواد آلوده به درياهاي چين در سال گذشته ميلادي را نزديك به ‪ ۳۲‬ميليارد تن اعلام كرد.

به گزارش سينا، به نقل از روزنامه"چاينا ديلي" اداره اقيانوسي دولت چين درز گزارشي اعلام كرد: نفت، نيتروژن و فسفات فعال ، اصلي‌ترين آلوده‌كننده هاي آب درياها در چين محسوب مي‌شود.

در سال ‪ ۲۰۰۰‬ميلادي تنها حدود ‪ ۱۰‬ميليارد تن مواد آلوده به درياهاي چين ريخته شد و افزايش اين رقم به ‪ ۳۲‬ميليارد تن ، خطر جديد محيط زيستي براي چين به حساب مي‌آيد.

بررسي‌ها حاكي‌است كه‪ ۱۴۰‬هزارمتر مربع‌ازمناطق دريايي چين فاقد استاندارد آب پاكيزه است.

رييس شوراي اسلامي شهر بندرعباس گفت: با اجراي کامل طرح فاضلاب بندرعباس، ديگر هيچ فاضلابي به دريا نخواهد ريخت.

به گزارش دفتر منطقه‌اي سينا در هرمزگان، علي حاجي پور گفت: در جلسه اي که به همين منظور در شورا برگزار شد مدير عامل آب و فاضلاب استان اعلام کرد طرح فاضلاب پايان امسال به اتمام مي رسد و با بهره برداري از ان تمامي راههاي ورود فاضلاب به دريا به سمت کانالهاي اين طرح هدايت خواهد شد.

 وي که در گفتگو با خبر نگار سينا سخن مي گفت از خورها به عنوان مهمترين راههاي ورود فاضلاب به خليج فارس ياد کرد و گفت: طرح لايروبي، بهسازي و زيبا سازي اين خورها در دست اقدام است.

حاجي پور با اشاره به معضلات زيست محيطي ناشي از ورود فاضلاب به دريا خواستار توجه جدي تر مسئولين در جهت جلوگيري از آلودگي دريا شد.

رييس شوراي شهر بندرعباس در بخش ديگري ازسخنان خود با اشاره به ساخت و سازهاي صورت گرفته در ساحل بندرعباس گفت: براساس قانون اراضي و مستحد ثات ساحلي، حريم خليج فارس از آخرين حد 60 متر متمادي  تعيين گرديد و هر گونه ساخت و سازدر اين محدوده ممنوع اعلام شده است.

وي اضافه کرد: متاسفانه طي ساليان اراضي ساحلي بدليل ارزش بالاي آنها توسط اشخاص و دستگاههاي دولتي اشغال شده است.

حاجي پور با اشاره به برنامه شورا در جهت آزاد سازي سواحل اشغال شده گفت: تا کنون قسمتي از آزاد سازي صورت گرفته است و تلاش در جهت آزاد سازي ديگر قست هايي که اشغال گرديده اند ادامه دارد.

رييس شوراي شهر بندرعباس همچنين به متصرفين و کساني که قصد ساخت و ساز در حريم 60 متري را دارند هشدار داد که شوراي شهر و شهرداري با اين افراد قاطعا برخورد مي کنند.

نخستين اقدام براي جلوگيري از تبديل رود دره ها به كانال هاي بتوني و فاضلاب، جلوگيري شهرداري مناطق پنجگانه شمال تهران از ساخت و سازهاي بيرويه و اجراي طرحهاي جامع اين مناطق است.

بيش از 3 ميليون خودرو و حدود 2 ميليون موتور سيكلت روزانه در تهران مي كند، اين در حالي است كه ظرفيت خودروي تهران فقط يك ميليون است.

پايگاه اطلاع‌رساني شهرسازي و معماري:ظرفيت شهر تهران براي حضور خودرو بيشتر از يك ميليون نيست، در حالي كه حدود 3 ميليون خودرو در پايتخت وجود دارد.
«جعفر تشكري هاشمي»، معاون حمل‌و نقل ترافيك شهرداري تهران با بيان اين مطلب گفت:«علاوه بر اين حدود 2 ميليون موتورسيكلت نيز در تهران وجود دارد و اگر تعداد خودروهاي سنگيني كه در شهر در حال حركت هستند را نيز به اين آمار اضافه كنيم، حجم انواع خودرو در شهر، به رقم بسيار بالايي مي‌رسد.»
تشكري با بيان اينكه شبكه معابر ما بسيار فقير است ادامه داد: «پايتخت 9 هزار و 500 كيلومتر شبكه بزرگراهي دارد كه  اگر شبكه‌هاي محلي را نيز به آن اضافه كنيم، طول شبكه معابر تهران به 16 ميليون و 500 هزار كيلومتر مي‌رسد كه اين رقم در برابر اين حجم خودرو بسيار ناچيز است.»
وي با تاكيد بر اينكه ما از ابزارهاي كنترل مناسب معابر و خودروها بي‌بهره‌ايم افزود: «سوخت در دنيا يكي از مهم‌ترين ابزار كنترل ترافيك است. زيرا با دريافت قيمت سوخت و حتي دريافت عوارض و ماليات از مصرف‌كنندگان،  هزينه‌هاي تمام شده سوخت از مردم دريافت و عدالت اجتماعي ميان شهروندان برقرار مي‌شود.»
معاون حمل و نقل ترافيك شهرداري تهران كه در سمينار مديريت يكپارچه ترافيك تهران حضور داشت، عنوان كرد: «در حال حاضر در برابر هر ليتر بنزين 80 تومان از مصرف‌كنندگان دريافت مي‌شود، در حالي كه اگر هزينه‌هاي واقعي اين سوخت را از مردم دريافت كنيم، مبلغي بيش از 500 تا 600 تومان بايد توسط مصرف‌كنندگان پرداخت شود.»
تشكري با بيان اينكه اين قيمت‌گذاري به هيچ وجه با عدالت اجتماعي مطابقت ندارد، افزود: «در حال حاضر تنها 28 ميليون از جمعيت 70 ميليوني كشور از 10 هزار ميليارد تومان سوبسيد سوخت استفاده مي‌كنند. در واقع تنها اين بخش كوچك از جمعيت كشور از اين كمك بلاعوض بهره‌مند مي‌شود.»
وي با بيان اينكه با عادلانه شدن قيمت سوخت، مابه‌‌التفاوت سوخت مي‌تواند در حمل‌ونقل عمومي سرمايه‌گذاري شود، عنوان كرد: «با مديريت منابع اقتصادي كشور مي‌توان اين 10 هزار ميليارد را در جهت توسعه فرهنگ ترافيكي، بهبود قوانين و مقررات و افزايش ضريب ايمني به كار گرفت. به اين ترتيب مي‌توان علاوه بر جلوگيري از به هدر رفتن منابع و توسعه عدالت اجتماعي، ترافيك را نيز به خوبي كنترل كرد.»‌
تشكري با بيان اينكه در سال 85 شاهد تحول جدي در حوزه ترافيك تهران خواهيم بود،گفت: «برنامه ما در سال 85 استفاده از توان اساتيد و صاحبنظران ترافيكي در شهرداري تهران است. علاوه بر اين ما درنظر داريم با ايجاد زمينه‌هاي هم‌فكري نهادهاي مرتبط با ترافيك كه اكنون به صورت جزيره‌اي عمل مي‌كنند، تلاش‌هاي مديران شهري را هدفمند كنيم.»
معاون حمل و نقل ترافيك شهرداري تهران با بيان اينكه زيرساخت‌هاي ترافيكي پايتخت بسيار ضعيف است، عنوان كرد: «در نظر داريم طي امسال از تمام شركت‌هاي داخلي و خارجي و توليدكنندگان ابزارهاي ترافيكي در مديريت ترافيك شهري استفاده كنيم و با توسعه سيستم‌هاي هوشمند، ترافيك تهران را بهتر و بيشتر كنترل كنيم.»

چرا كه اكو سيستم داراي دو ويژگي خاص مي باشد :

يكي پويايي و ديگري پايداري و ضمنا داراي يك نظام سيبرنتيك ، يعني نظامي است كه بر اساس اطلاعات و ارتباطات زندگي كند .

بدين جهت اين اكو سيستم ميزاني تغييراتي را كه انسان ها در محيط زيست ايجاد مي كردند به كمك خود پالايي بر طرف مي ساخت .

ولي از قرن نوزدهم و مخصوصا از قرن بيستم بر اثر فعاليت هاي انسان ساخت و آلودگي هايي كه از اين طريق به عرصه محيط وارد ساخت ، ديگر اكو سيستم آن قدرت را نداشت تا اين همه فشار وارده را تحمل كند در نتيجه باعث تغييراتي زيادي در محيط زيست شد .

از جمله فعاليت هاي انسان مي تواند به استفاده بيشتر از مواد سوختي فسيلي ايجاد گازهاي گل خانه اي ، استفاده و تغييرات زيادي از معادن ، تخريب جنگل ها جهت بر آورد نيازهاي مصرفي و استفاده و بكار گيري هر چه زياد از معادن ، تخريب جنگل ها جهت بر آورد نياز هاي مصرفي و استفاده و بكارگيري هر چه بيشتر محيط زيست جهت بر آوردن سازهاي اين جمعيت بود كه از نياز هاي اين جمعيت مي توان موارد گوناگون را ذكر كرد كه يكي از آن ها نياز به سيستم حمل ونقل مي باشد .

بطوريكه اگر اين سيستم دچار برنامه ريزي اصولي و منطقي و سيستماتيك مورد توجه قرار نگيرد اثر مخرب و زيان آوري به محيط زيست تحميل خواهد كرد .

از آنجايي كه حمل ونقل شهري يكي از اجزاي مهم و حياتي در زمينه زير ساختمان هاي شهري به حساب مي آيد و تشكيل دهنده فرم و شكل شهري است ، نقش بارزي در پويايي سيستم شهري ايفا مي كند بشرطي كه بتوان با ارايه خدمات شهري مناسب در زمينه حمل و نقل شهري شرايط لازم و كافي را در هماهنگي با شرايط زيست محيطي و توپوگرافي محيط و شهر فراهم نمود .

امروز شهرهايي در سيستم جهاني موفق عمل مي كند كه بتوانند پويايي لازم را داشته باشند و اين پوياي تحقق نخواهد يافت مگر با ارايه خدمات شهري پايدار و متناسب با نياز ها و تغييرات نظام جهاني سيستم حمل ونقل چنانكه در سطح شهر از كارايي لازم برخوردار باشد كاهش هزينه هاي زماني ومالي شهروندان و بنگاه هاي اقتصادي را در پي خواهد داشت در غير اين صورت سيستم پوياي و كارايي لازم را نداشته و در نتيجه باعث بالا رفتن هزينه ها و كاهش سرمايه گزاري در بخش هاي اقتصادي شهر رابه دنبال خواهد داشت اين رو ضروري است كه عوامل تاثير گزار بر روابط متقابل حمل ونقل و محيط زيست و انسان بررسي مي كرددند و يا به سخن ديگر تاثيرات گوناگون حمل و نقل بر محيط زيست و انسان مورد كنكاش قرار گيرد تا بتوان با ايجاد شرايط لازم و برطرف نمودن نارسايي ها به ارايه خدمات شهري پايدار در سيستم حمل و نقل شهري پرداخت.

اين مقاله حاضر در دو فصل به مقوله فوق پرداخته است .در فصل اول بسترهاي حمل ونقل در محيط زيست و روابط محيط زيست و طراحي ترافيك مورد بررسي قرار گرفته است ، همچنين عوامل كاربردي زمين و عوامل ترافيكي مباحث تشكيل دهنده فصل دوم هستند .

در عوامل كاربردي زمين طراحي مسير ، اثرات فرهنگي – اجتمايي و خلق شهرهاي جديد مورد وجه بوده و در عوامل ترافيكي سر وصدا ، آلودگي آب به تفضيل بيان گرديده اند در نهايت مي توان گفت كه : محيط زيست يك سيستم پويا و پايداري است كه اعضاي آن در نتيجه و روابط متقابل به فعاليت مي پردازند اگر در اين عرصه بدون توجه به ويژگي هاي سيستماتيك محيط زيست تغييراتي در آن بوجود آوريم .

نه تنها باعث رفاه و پيشرفت جامعه نشده ايم ، بلكه عامل تخريب و افزايش آلودگي ها در محيط خود خواهيم بود .

يكي از مهمترين موضوعاتي كه بايد به آن توجه كرد راه و شبكه حمل ونقل در محيط زيست است .

اگر ما راه را جز تكميل كننده به حساب نياوريم و دخل و تصرف در محيط زيست را جهت گسترش حمل و نقل را بدون توجه به ويژگي ها خصوصيات آن (محيط زيست) در نظر نگيريم باعث خرابي هاي بسياري در محيط زيست خواهيم داشت .

كه پيامد آن بعد از چند دهه مشاهده خواهد شد . همانطور كه امروز با معضل بسيار شديد آلودگي محيط زيست روبرو هستيم بنابراين بايد قبل از اين كه يك اقدامي در جهت حمل و نقل صورت بگيرد بايد اول اثرات آن بر روي محيط زيست بررسي و تحليل شود و بعد از آن اقدام به عملي كردن طرح نماييم .نه اينكه بعد از اينكه عمليات تمام شد و با مشكل روبرو شديم به فكر حل مساله باشيم .

و در آخر اينكه ما به قدر توان و ظرفيت موجود از محيط بهره برداري كنيم چرا كه بيش از حد و اندازه و خارج از محيط زيست ، مشكلات زيست محيطي زيادي را بوجود خواهد آورد كه از جمله مي توان به آلودگي آب ، هوا ، سر وصدا ، ارتعاش و زيان هاي اجتماعي و اقتصادي زيادي كه هم بر انسان ها و هم بر جامعه تحميل مي شود نام برد.

تهيه و تدوين : "ايرج شهين باهر" – كارشناس ارشد شهرسازي و "رسول وظيفه شناس"

لاك پشتهاي دريايي در سواحل خليج فارس در معرض انقراض قرار دارند و براي حفاظت از آنها بايد تلاش بيشتري صورت گيرد.

به گزارش سينا، مهرداد كتال محسني مدير كل حفاظت محيط زيست هرمزگان با اعلام اين خبر افزود: لاك‌پشتهاي دريايي از جمله آبزياني هستند كه‌از طرف سازمان حفاظت محيط زيست مورد حمايت قرار گرفته‌اند.

وي ادامه داد: اين آبزي در سطح جهاني به عنوان گونه‌هاي در معرض خطر تهديد و انقراض معرفي شده و تلاشهاي فراواني در سطح بين‌المللي براي حفاظت از اين آبزي صورت گرفته‌است.

وي آلودگي آب وكم شدن طعمه، صيد، حمله انسان و حيوانات به تخم و نوزاد لاك پشتها را از عوامل كاهش جمعيت اين حيوانات در سواحل خليج فارس عنوان كرد.

كتال محسني خاطرنشان كرد: زمان تخمگذاري اين لاك پشتها از اواسط اسفند تا اواخر خردادماه است كه سالانه براي حفظ و حراست از آنها مطالعاتي انجام مي‌گيرد.

وي گفت: پلاك‌گذاري ، زيست سنجي، تعيين ميزان آلودگي فلزات سنگين، تعيين ميزان ماندگاري تخم آنها در مكانهاي لانه گزيني و مطالعه مراحل جنيني از جمله مطالعات صورت گرفته است.

مدير كل حفاظت محيط زيست استان، مكانهاي مورد مطالعه اين لاك پشتها را جزاير شيدور، هندورابي، هنگام، ابوموسي، فارور، لارك، قشم و هرمز به انضمام سواحل زيرزميني در شرق و غرب هرمزگان اعلام كرد.

وي تصريح كرد: براساس مطالعاتي كه‌از سال ‪ ۸۴‬صورت گرفته لاك پشتهايي تا وزن ‪ ۵۶‬كيلوگرم مشاهد شده كه بين ‪ ۱۵۰‬تا ‪ ۱۵۷‬تخم گذاشته‌اند.

به گفته وي درآبهاي خليج فارس چهار گونه لاك پشت دريايي لاك پشت عقابي، پشت سبز، پشت سرخ و پشت چرمي زندگي مي‌كنند كه "لاك پشت عقابي" فراوان‌ترين آنهاست.

كتال محسني اضافه كرد: همه‌ساله تعداد زيادي از لاك پشت‌ها در سواحل شني و عميق مناطق ساحلي و جزاير خليج فارس به خصوص جزاير شيدور، هرمز و لاوان تخم‌گذاري مي‌كنند.

وي افزود: لاك پشتهاي دريايي از خزندگان حمايت شده بوده و هرگونه صيد و برداشتن تخم آنها ممنوع است.

معاون محيط زيست طبيعي سازمان حفاظت محيط زيست گفت: سالانه معادل يك درصد جنگل‌هاي كشور از بين مي‌رود و براي جبران آن 130 هزار هكتار جنگل كاري لازم است.

 

به گزارش ستاد اطلاع رساني اردوهاي هجرت بسيج سازندگي، نجفي با اعلام اين خبر تأكيد كرد: در صورت عدم تحقق اين ميزان جنگل كاري با كاهش تدريجي جنگل‌هاي كشور مواجه خواهيم بود و اين در حالي است كه بر اساس تعريف كنوانسيون بيابان‌زدايي هم‌اكنون اكثر نقاط كشور حتي محدوده شمال در معرض بيابان‌زدايي قرار گرفته است.
وي در عين حال گفت: هم اكنون منابع امكانات تخصيص يافته به اين امر از ميزان بودجه مورد نياز بسيار كمتر است.

نجفي همچنين كمبود كار تحقيقاتي و اطلاعات دقيق و عملي در مورد منابع طبيعي محيط زيست و گونه هاي متنوع گياهي و حيواني در كنار مشاركت محدود مردمي را به عنوان موانع توسعه منابع طبيعي و جنگل هاي كشور مورد اشاره قرار داد و خواستار همكاري تشكل هاي غيردولتي NGO بسيج سازندگي و ديگر نهادها در آموزش و تشويق مردم به همكاري در اين زمينه شد.

مدير منابع بسيج سازندگي نيز با اشاره به فعاليت‌هاي گسترده اين سازمان در زمينه محيط زيست و منابع طبيعي، ارتباط منسجم و پايدار با جوانان با داشتن بالغ بر 40هزار پايگاه مقاومت در سراسر كشور را يادآور شد و تصريح كرد: ابزار امكانات و نوع سازماندهي اين سازمان به گونه‌اي است كه ظرفيت پذيرش و به كارگيري تمام اقشار جامعه در مأموريت هاي مختلف را داراست.

سياوش اصغري همچنين با اشاره به توافق نامه سازمان بسيج سازندگي و سازمان حفاظت محيط زيست خاطرنشان كرد: حفاظت و حراست نزديك به يك ميليون و دويست هزار هكتار از جنگل‌ها و مراتع توليد و كاشت بيش از 17ميليون نهال در سطح كشور همكاري در برنامه هاي بيابان زدايي و غيره در سال 84 از نمونه فعاليت‌هاي بسيج سازندگي در سازماندهي نيروهاي داوطلب به شمار مي‌رود.

بنا به گفته مقامات سازمان محيط زيست روسيه چنانچه روند استفاده از كشتي هاي نفتكش قديمي و فرسوده براي انتقال نفت خام قزاقستان به آذربايجان از طريق خط لوله باكو ـ تفليس ـ جيحان ادامه يابد، يك فاجعه اكولوژيكي در درياي خزر اتفاق خواهد افتاد.

به گزارش سينا،به گفته مقامات اين سازمان، استفاده از كشتي هاي فرسوده ، كم ظرفيت، و يك جداره احتمال نشت نفت خام در آبهاي اين دريا را به شدت افزايش داده است.

با توجه به رشد ميزان جابجايي نفت از طريق درياي خزر به آذر بايجان خطر آلودگي نفتي منطقه افزايش مي يابد.
 گزارشات حاكي است كشور قزاقستان كه بزرگترين ذخاير نفتي در درياي خزر را در اختيار دارد تاكنون بيشترين صادرات نفتي خود را از طريق روسيه انجام داده است اين کشور اخيراً قرار داد پمپاژ نفت به خط لوله باكو ـ تفليس ـ جيحان را امضاكرده است اما با توجه به اختلاف نظر هاي موجود در خصوص  پروژه اين خط لوله مقادير زيادي از توليدات نفتي اين كشور از طريق كشتي هاي نفتكش به آذربايجان انتقال خواهد يافت.

گفتني است مقامات چهار كشور حاشيه درياي خزر ازجمله روسيه، تركمنستان ،‌آذربايجان و ايران سال ها بر سر تقسيم و مشخص كردن مرزهاي درياي خزر و منابع آن با يكديگر گفتگو كرده‌اند اما هنوز هيچ نتيجه و تصميم قطعي در اين زمينه اتخاذ نشده است.