|
|
|
|
|
سرو ابرکوه یزد، با بیش از چهار هزار سال قدمت، بدون شک کهنسالترین موجود زنده در ایران است.
منبع: خبر آنلاين |
||
|
+
نوشته شده در شنبه بیست و هشتم آذر 1388ساعت 16:16 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|
|
دكتر احمد قهرمان، استاد برجسته گياه شناسي، كه از او بهعنوان پدر علم گياه شناسي ايران نيز ياد ميشود، در پي يك بيماري كوتاه مدت درگذشت. وي طي نيم قرن تدريس، لحظهاي از پژوهش و تحقيق بازنايستاد كه حاصل آن بيش از 40 كتاب در زمينههاي مختلف گياه شناسي است. از جمله تاليفات وي، مجموعه فلور رنگي ايران است كه مهمترين مرجع تحقيق در باره جغرافياي گياهي ايران به شمار ميرود. دريافت مدال طلاي اينشتين و جايزه سازمان يونسكو، مدال طلاي جشنواره خوارزمي، انتخاب كتاب كورموفيتهاي ايران وي بهعنوان كتاب سال در دوره سيزدهم كتاب سال جمهوري اسلامي ايران از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، برخي از افتخارات اين چهره ماندگار علمي است. قهرمان در سال 1307 در بابل به دنيا آمد و پس از 80 سال عمر پرثمر علمي با زندگي وداع كرد و در بهشت زهرا به خاك سپرده شد. |
||
|
+
نوشته شده در شنبه بیست و پنجم آبان 1387ساعت 23:17 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|
|
بخش دوم... مزایای تراریوم پرورش گل و گیاه در ظرفهای شیشه ای فقط به خاطر زیبایی صورت نمی گیرد بلکه فواید عملی و علمی نیز دارد. با ساختن تراریوم می توان گیاهان تابستانی را در تمام سال حتی در فصل زمستان نیز در منزل حفظ کرد. |
||
|
+
نوشته شده در دوشنبه ششم اسفند 1386ساعت 1:22 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|
|
کشور ايران داراي تنوع گياهي چشمگيري در ميان کشورهاي منطقه است. ايران با دارا بودن تنوع اقليمي و توپوگرافي قابل ملاحظه ، دربرگيرنده حدود 8 هزار گونه گياهي است. ادامه مطلب |
||
|
+
نوشته شده در یکشنبه هفتم بهمن 1386ساعت 12:8 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|
|
اُرس درختی ۲ پایه از خانواده سرو، یكی از معدود سوزنی برگ های بومی شمال ایران و درخت مقاوم و زیبای مناطق جنگلی و كوهستانی بویژه شمال كشور محسوب می شود. ناحیه رویشی این درخت از غرب تا شرق در امتداد دامنه های جنوبی رشته كوه های البرز و از شمال غربی تا جنوب در امتداد ارتفاعات البرز و زاگرس است. صبر و مقاومت در برابر خشكی و سرما، قابلیت رویش در ارتفاعات بیش از ۳ هزار متری از سطح دریا و سرسبزی از ویژگی های این درخت زیباست كه توسعه كاشت آن در ارتفاعات، روند فرسایش خاك را در كشور كاهش می دهد. ارس (Persian Juniper) درختی كوهستانی، با ارتفاع ۷ تا ۱۰ متر، برگ های فلسی، میوه های ارغوانی رنگ و قطر ۸ تا ۱۲ سانتی متر به ۲ صورت درختچه های پراكنده در برخی از مناطق شمال از جمله جاده لوشان، هراز، جاده چالوس در دل سنگ ها و صخره ها، قابل مشاهده است. زیستگاه اصلی ارس، مناطق بنه بادام بوده و اكنون در بسیاری از مناطق كشور جز درختچه هایی پراكنده، چیز دیگری از آن دیده نمی شود. به اعتقاد جمعی از كارشناسان منابع طبیعی غرب مازندران، تكثیر و كاشت نهال این درخت باید در توسعه جنگلكاری و احیای جنگل های مخروبه مورد توجه قرار گیرد. ادامه مطلب |
||
|
+
نوشته شده در یکشنبه شانزدهم دی 1386ساعت 0:4 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|
|
شايد وقتي خبر در معرض خطر قرار گرفتن يک گونه گياهي را مي شنويم آنقدرها تاسف نخوريم که از در معرض خطر قرار گرفتن گوزن زرد يا يوز آسيايي ناراحت مي شويم. اين در حالي است که اهميت حفاظت از گونه هاي گياهي و رويشگاه هاي منحصر به فرد، کليد تعادل چرخه اکولوژيک است. بي شک احياي مناطق رويشگاهي به منظور حفاظت از گونه هاي جانوري نقش موثري در حيات انسان ها دارد.امروزه مجموعه هاي هرباريوم و بانک هاي ژن مي کوشند به وسيله جمع آوري و حفظ نمونه هاي گياهي از سراسر کشور از به خطر افتادن نسل آنها جلوگيري کنند.براساس دومين گزارش وضعيت محيط زيست، گياهان ايران به دليل وسعت کشور و حاکم بودن شرايط اقليمي و اکولوژيکي متفاوت در آن بسيار متنوع هستند. ادامه مطلب |
||
|
+
نوشته شده در سه شنبه بیست و هفتم آذر 1386ساعت 17:41 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|
|
آزاد، درخت كميابي از تيره نارون است كه در سراسر جنگل هاي شمال به صورت پراكنده ميرويد و تقريبا يك درصد تعداد حجم درختان منطقه را دربرميگيرد.
اين درخت، چوبي پركاربرد دارد و برگ زرد رنگ آن، جلوه زيبايي را در فصل پاييز پديد ميآورد. وي باذكر اينكه درخت آزاد در جاده كندوان، در ارتفاعات بالاتر از اين مقدار هم ديده ميشود، گفت: اين گونه جزو درختان بلند قامت است و ارتفاع آن به ۲۵ الي ۳۰ متر و قطرش به بيش از يك متر ميرسد. ادامه مطلب |
||
|
+
نوشته شده در چهارشنبه چهاردهم آذر 1386ساعت 16:17 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|
|
تراریوم ظرف شیشه ای است که دارای محیط مناسبی برای گیاهان است وگیاهان در این مکان پرورش می یابند. طبق تعریفی دیگر ظرفی کاملا ًبسته است که برای رشد چند گیاه معدود و مشخص مهیا شده است ورطوبت بخار شده بوسیله ی گیاهان , تجمع یافته و به صورت آب به خاک بر می گردد , اما خود کلمه به معنی باغ شیشه ای است.
تراریوم ها , چون رطوبتشان را در یک چرخه حفظ میکنند , به توجه بسیار کمی نیاز دارند.
ادامه مطلب |
||
|
+
نوشته شده در چهارشنبه دوم آبان 1386ساعت 3:34 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|
|
در طبیعت , موجودات زیادی هستند که متاسفانه ما انسانها به این موجودات بی توجه هستیم و یا حتی با دید کوچکی و بی ارزش بودن , به این موجودات کاکتوس در ابتدا تنها در شمال و جنوب و نواحی مرکزی امریکا رشد میکرد اما امروزه در بسیاری از مناطق گرم و خشک جهان توسط مردم پراکنده شده است .
ادامه مطلب |
||
|
+
نوشته شده در یکشنبه بیست و نهم مهر 1386ساعت 22:6 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|
|
گلهاي زيبا با آن ظاهر دلفريبشان ميتوانند بسيار سمي باشند. آنقدر سمي كه حتي ميتوانند جان انسان را بگيرند.
آشنا نبودن بسياري از مردم با اين گياهان كه ممكن است هر روز هم با آنها سرو كار داشته باشند ميتواند خطرآفرين باشد. بسياري از اين گلها در فصلهاي مختلف به وفور در خانهها يافت ميشوند. اگر مسموميت با اين گياهان براي كسي پيش آمد بايد در كمترين زمان بيمار را نزد دكتر برد. ادامه مطلب |
||
|
+
نوشته شده در پنجشنبه نوزدهم مهر 1386ساعت 16:37 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|
|
هنگامی که درباره گیاهان گوشتخوار فکر میکنیم، نباید تصور کنیم که این گیاه یک تاک رونده عظیم الجثه است که میتواند سگی را در میان شاخ و برگ خود بفشارد یا گل غول پیکری است که یک جهانگرد بخت برگشته را میبلعد. ادامه مطلب |
||
|
+
نوشته شده در دوشنبه دوازدهم شهریور 1386ساعت 11:22 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|||||||||||||||
|
سرو 4 هزار و 500 ساله ابركوه نامزد نخستين ثبت ميراث طبيعي كشور شده است.
تاكنون هيچ راهكاري براي ثبت ميراث طبيعي كشور وجود نداشت ولي اينك با تدوين دستورالعمل ثبت ميراث طبيعي تا نيمه شهريور ماه چنين امكاني مهيا ميشود.
حسينعلي وكيل مديركل دفتر ثبت آثار تاريخي طبيعي و معنوي سازمان ميراث فرهنگي كشور در اين باره گفت: با توجه به تبصره 2 آييننامه قانون سازمان ميراث فرهنگي، در راستاي وظيفه سازمان در ثبت ميراث طبيعي پس از تشكيل كميتهاي دستورالعملي تدوين و تقديم شوراي عالي ثبت سازمان ميراث فرهنگي گردشگران و صنايع دستي شد تا به تصويب برسد. به گفته اين مقام مسئول در سازمان ميراث فرهنگي تا يكي دو هفته آينده با تشكيل شورايعالي ثبت، مقدمات ثبت اين اثر طبيعي فراهم ميشود. وكيل همچنين از هيركان به عنوان ديگر نامزد ثبت آثار طبيعي ياد كرد و گفت اين اثر به عنوان اثري مناسب ثبت جهاني به عنوان نخستين اثر طبيعي به صورت مشترك ميان ايران و آذربايجان ثبت ميشود. |
||||||||||||||||
|
+
نوشته شده در دوشنبه بیست و نهم مرداد 1386ساعت 16:42 توسط امير.اوسط
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
گلي از خانواده ليليوم كه تنها در ايران و بخش كوچكي از جمهوري آذربايجان ميرويد.
سوسن چلچراغ تنها در روستاي داماش، بخش عمارلو از توابع شهرستان رودبار در ايران يافت ميشود و براي مدت كوتاهي در حدود دوماه –خرداد و تير- گل دارد. برخي عقيده دارند زيبايي و شباهت اين گل به چلچراغ سبب شده كه چنين نامي بر آن نهاده شود
اما مردم محلي ميگويند سوسن چلچراغ در شب نورافشاني ميكند و به همين دليل چلچراغ ناميده شده است. در واقع پرچم سوسن چلچراغ داراي مواد فلئورسانس است كه قابليت بازتابش نور را دارد.
سام خسروي فرد |
||
|
+
نوشته شده در جمعه نوزدهم مرداد 1386ساعت 14:26 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|
|
منابع خبري رسمي مجارستان اعلام کردند باستان شناسان بقاياي جنگل کوچکي از درختان سرو باتلاقي را در منطقه بوکابراني در شمال شرقي اين کشور کشف کرده اند که برغم قدمت هشت ميليون ساله به خوبي حفظ شده است. به گزارش خبرگزاري فرانسه از بوکابراني تاماس پوستاي رئيس بخش باستان شناسي در موزه محلي اتو هرمان اعلام کرد کشف جنگلي با اين قدمت بسيار استثنايي است به ويژه انکه درختان موجود در منطقه پس از گذشت هزاران سال هنوز ساختار چوبي خود را حفظ کرده اند و به کربن يا فسيل تبديل نشده اند. بقاياي اين جنگل شگفت انگيز توسط کارگراني که مشغول حفاري و استخراج از يک معدن بودند کشف شد کارگران ابتدا تنه هاي بزرگ درختاني را از زير خاک بيرون اوردند که کربنيزه شده بود و مشاهده اين پديده در چنين محيطهايي براي انها امري کاملا عادي بود اما در لايه هاي زيرين خاک با پديده عجيب و غريبي روبرو شدند. تاماس پوستاي در اين باره تصريح کرد کارگران در لايه هاي زيرين شانزده درخت را کشف کردند که هنوز در همان مکاني قرار داشتند که هشت ميليون سال پيش از خاک سر براورده بودند اما پس از گذشته اين همه سال هنوز هم حالت و ويژگيهاي چوبي خود را به خوبي حفظ کرده بودند. براي مشاهده باقيمانده تنه درختان تنومند اين جنگل بسيار قديمي بايد در درون حفره اي به مساحت سه هزار و پانصد متر مربع با عمق شصت متر پائين برويم. تنه هاي اين درختان بين دو تا سه متر قطر دارد اما طول انها از شش متر فراتر نمي رود در حاليکه باستان شناسان بر اين عقيده هستند که بلندي سروهاي باتلاقي اوليه حتي به سي تا چهل متر نيز مي رسيد. ميکلوس کازمر مدير بخش گياه شناسي دانشگاه علوم لوراند ايوتووس در اين باره مي گويد تنه درختان سرو باتلاقي کشف شده در اين منطقه شکل و جنس اصيل و اوليه خود را به خوبي حفظ کرده اند. وي افزود در اين دوره که مربوط به دوره سوم زمين شناسي است منطقه بوکابراني را يک درياچه بزرگ به نام پانون دربر گرفته بود که رودهايي گل الود از ان سرچشمه مي گرفت. اغاز دوره سوم زمين شناسي به ده ميليون سال پيش بر مي گردد. ميکلوس کازمر خاطر نشان کرد شايد علت اينکه درختان اين منطقه توانسته اند ويژگيهاي خود را پس از گذشت هزاران سال به خوبي حفظ کنند وزش طوفاني از شن بود که سراسر جنگل را تا ارتفاع شش متري پوشاند وي ادامه داد ان قسمت از تنه درختان که زير شن قرار نگرفت از بين رفت اما بخشهاي مدفون شده در زير شن پس از گذشت سالها همچنان دست نخورده و بکر باقي مانده است. واقعيت امر اين است که تنه درختان سرو باتلاقي که حدود هشت ميليون سال پيش در اين منطقه روئيده اند و بخشي از انها زير شن مدفون شده است همچنان ويژگيهاي چوبي خود را حفظ کرده اند و خبرنگار خبرگزاري فرانسه نيز با لمس کردن انها به کاملا به صحت اين مسئله پي برد. يانوس ورس باستان شناس مجارستاني نيز ضمن شگفت انگيز خواندن اين پديده هشدار داد تنه اين درختان که در شصت متري عمق خاک قرار گرفته است به هيچ وجه نبايد جابجا شود چرا که چوبهايي با اين قدمت براثر تماس از هم پاشيده ميشود و در معرض هوا يا نور خورشيد از بين ميرود. مسئولان باستان شناسي منطقه نيز با توجه به شکنندگي تنه هاي اين درختان تدابير و مقررات محدود کننده اي را به اجرا گذاشته اند مقامات معدن نيز دسترسي روزنامه نگاران و ساکنان کنجکاو روستاها و شهرهاي اطراف را به محل کشف اين درختان ممنوع اعلام کرده اند شبکه سراسري تلويزيون مجارستان با پخش تصاويري از اين درختان کنجکاوي همه به ويژه ساکنان منطقه را بر انگيخته است. يانوس ورس در ادامه سخنان خود گفت از انجا که سلولز موجود در ساختار چوبي سروهاي باتلاقي کشف شده از بين رفته است اين احتمال وجود دارد که اين درختان در صورت تغيير شرايط از بين بروند. اين باستان شناس مجارستاني ادامه داد از انجا که تنه درختان از مواد الي ساخته شده است اين امکان وجود دارد که بتوان با مطالعه و بررسي حلقه هاي موجود در تنه درختان زمان وقوع برخي از تغييرات زيست محيطي و اقليمي را حدس زد درختان سرو باتلاقي کشف شده در اين منطقه از مجارستان احتمالا در زمان مرگ سيصد تا چهارصد سال داشته اند. پيش از اين نيز جنگلي مشابه در ژاپن کشف شدکه اکنون به ابتکار باستان شناسان در يک حصار بتوني از ان نگهداري محافظت مي شود کارشناسان و باستان شناسان اعلام کرده اند براي نگهداري جنگل کشف شده در شمال شرقي مجارستان دولت اين کشور بايد نزديک به دويست هزار يورو سرمايه گذاري کند. |
||
|
+
نوشته شده در دوشنبه پانزدهم مرداد 1386ساعت 16:11 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
||||||||||
گیاهی بسیار زیبا است که بسیاری از طراحان داخلی برای فضاهای خاص خانه از آن استفاده می کنند. بنجامین از خانواده انجیر است. |
|||||||||||
|
+
نوشته شده در شنبه بیست و یکم بهمن 1385ساعت 2:25 توسط امير.اوسط
|
|
|||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
|
+
نوشته شده در شنبه بیست و یکم بهمن 1385ساعت 2:23 توسط امير.اوسط
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
گلهاي ميموزا بسيار خوشبو به رنگ زرد روشن و گلولهاي و به شكل تودههاي انبوه در خوشههاي بزرگ گرد هم قرار دارند. ميموزا، درختي بزرگ، هميشه سبز و بومي استرالياي جنوبي است كه بلندي آن به هشت متر و گستردگي آن به شش متر ميرسد. در شرايط مناسب بلندي آن ميتواند به 10 تا 20 متر و در موطن اصلي حتي تا 30 متر هم برسد.
|
||
|
+
نوشته شده در یکشنبه پانزدهم مرداد 1385ساعت 13:32 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|
|
در جهان زنده، هيچ جاندارى جدا از ديگر جانداران زندگى نمىکند، بلکه به روشهاى گوناگون با آنها در ار تباط است . گاهى ارتباط بين دو جاندار چنان نزديک مىشود که پيکر يکى کاشانهى ديگرى مىشود. اين اقامت گاهى به صورت تهاجمى و بدون اجازهى صاحبخانه صورت مىگيرد. در اين حالت، مهاجم با ولع تمام صاحبخانه را مىدوشد. اما گاهى موجر و مستاجر رابطهى صميمانهاى با هم برقرار مىکنند. به گونهاى که موجر در برابر دريافت اجاره بها، به روشهاى گوناگون به مستاجر يارى مىرساند. اين رابطه، گاهي چنان عاشقانه مىشود که زندگى بدون ديگرى امکانپذير نيست. در اينجا نمونهى شگفتانگيزى از اين گونه رابطه معرفى مىشود. سرزمينهاى گرمسيرى در سراسر جهان، رستنگاه درختان آکاسيا هستند. بسيارى از گونههاى اين درختان خارهايى دارند که آنها را در نظر جانوران گياهخوار ناخوشايند مىسازد. در سال 1874 ميلادى، توماس بلت(Tomas Belt) گونهاى از درختان آکاسيا را معرفى کرد که مورچههايى از جنس Pesudomyrmex خارهاى متورم و تو خالى آنها را به عنوان اقامتگاه هميشگى خود برگزيده بودند. از آن زمان، در اين مورد که آيا اين مورچهها بهراستى براى آکادسيا سودمند هستند يا نه، مجادلههاى زيادى بين دانشمندان درگرفت.
اين پرسش سرانجام در سال 1964 ميلادى به کوشش دانيل جانزن(Daniel Janzen)، که در آن زمان دانشجوى دانشگاه برکلى کاليفرنيا بود، پاسخ داده شد. او دريافت که مورچههاى کارگرى که روى شاخه و برگهاى گياه رژه مىروند، جانورانى را که به گياه نزديک مىشود، در هر اندازهاى که باشند، نيش مىزنند و به اين ترتيب، گياه و در حقيقت خانهى خود و نسلهاى پس از خود را از يورش گياهخواران نگهدارى مىکنند. همچنين، وقتى شاخههاى گياه ديگرى با درخت آکاسيا تماس پيدا مىکند، اين مورچهها پوست شاخهها را حلقهوار بر مىدارند و ارتباط فلوئمى بخشهاى پايينى و بالايى شاخهها را قطع مىکنند و به اين ترتيب، شاخههاى يورشگر را نابود مىکنند. مورچه ها با اين کار، از لابه لاى رستنىهاى پيرامون که رشد تندى دارند، براى آکاسيا سوراخى به سوى نور باز مىکنند. جانزن به آزمايش جالبى دست زد. او با دور کردن مورچهها از درخت، با کمک سم يا با قطع کردن خارهاى متورم,، مشاهده کرد که رشد گياه آهسته شد و سرانجام گياه در نتيجه يورش حشرهها يا سايهاندازى گونههاى پيرامون، از بين رفت. او هم چنين ديد که بهندرت پيش مىآيد که يک درخت آکاسيا به طور طبيعى بدون اين مورچههاى نگهبان باشد. در اين صورت، آن درختان در ادامه ى زندگى خود با مشکل روبه رو مىشدند و سرانجام از بين مىرفتند. در حالى که درختانى که پادگانهاى آنها از مورچه پر بود، به تندى رشد مىکردند، به بلندى 6 متر دست مىيافتند و بالاتر از رستنىهاى پيرامون قد بر مىافراشتند. اين مورچه ها تنها در گونههاى خاصى از آکاسيا سکنى مىگزينند و به طور کامل به آنها وابستهاند. در پايهى خارهاى متورم اين گونهها، غدههاى شهدى وجود دارد که منبع غذايى خوبى براى اين نگهبانهاى هميشه هوشيار است. علاوه بر اين، مواد پروتئيني ويژهاى که در نوک برگچههاى اين گياهان اندوخته مىشود، نيتروژن مورد نياز مورچهها را فراهم مىسازند. مانند هميشه، پاسخ دادن به يک پرسش، باعث به وجود آمدن پرسشهاي ديگرى مىشود. هر چند اين مورچهها هر روز درخت آکاسيا را آب و جارو مى کنند و حتى از هاگهاى قارچ ها، دانههاى گرده و تارهاى عنکبوت ها هم نمىگذرند،اين درختان همانند بسسيارى از گياهان گلدار براى گردهافشانى به زنبورها و ساير حشرها وابستهاند. اما اين حشرهها چگونه از خطر حملهى مورچهها در امان مىمانند و به گرده افشانى گياهان آکاسيا مىپردازند؟ دو جانور شناس به نامهاى ويلمر(Pat Willmer) و استون(Graham Stone) عقيده دارند که آنها در اين راه از خود گياه کمک مىگيرند. آنها در فصل گلدهى گياه آکاسيا، سربازان هميشه هوشيار آکاسيا و حشرههاى گردهافشان آنها به دقت زير نظر گرفتند و دريافتند که وقتى جوانهى گلها بسته است، مورچه ها مدام در اطراف آن ها پاسبانى مى دهند . اما وقتى گلها شروع به باز شدن مىکنند، مورچههاى ناگهان غيبشان مىزند. به نظر مىرسد که گلها به احتمال زياد در دانههاى گرده موادى را عليه مورچهها توليد مىکنند که اين مواد، مورچهها را از گلها دور مىکنند. حشرههاى گرده افشان نيز با بهرهبردارى از چنين موقعيتى، به سوى گلها يورش مىبرند و دانههاى گرده را با خود مىبرند. سرعت عمل حشرات گرده افشان به اندازهاى است که گلى که در صبحدم شکفته مىشود، در اميانهى روز، همهى دانههاى گرده خود را از دست مىدهد. با مسنتر شدن گل، مورچهها به سر پستهاى خود بر مىگردند و پاسبانى از گل و دانهى در حال رشد موجود در درون آن را از سر مىگيرند. اما اين که مواد ضد مورچه با چه سازو کارى مورچهها را از گلهاى شکفته شده دور مىکنند و ماهيت شيميايى آنها چيست، پرسشى است که دانشمندان براى دستيابى به پاسخ آن تلاش مىکنند. منبع: 1. Raven, Evert and Eichhorn. Biology of plants. 2005 2. Arms and Camp. A Journey into Life. 1991 3. Kingsley R. Stern. Introductory Plant Biology. 1991 4. Fogaen. When Allies Ave Too Zealus. Discover Magazine. November,1997 |
||
|
+
نوشته شده در چهارشنبه بیست و یکم تیر 1385ساعت 12:32 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|
يکى از تفاوتهاى آشکار بين ما جانوران و خويشاوندان سبز رنگ دورمان، يعنى گياهان، ميزان جنبش و جابهجايى ماست. ما پذيرفتهايم که هوش را از روى کارها بسنجيم، زيرا کارهايى که انجام مىدهيم نشان مىدهند که در مغز ما چه مىگذرد. بنابراين، چون گياهان خاموش و بى جنبش به چشم مىآيند و در يک جا ريشه دواندهاند، زياد تيز هوش و زرنگ به نظر نمىرسند. اما گياهان نيز جنبش دارند و به برانگيزانندههاى پيرامون خود پاسخ مى دهند. گياهان با حساسيت چشمگيرى دست کم 15 متغير محيطى گوناگون را پيوسته بررسى مىکنند. آنها مىتوانند اين پيام هاى ورودى را پردازش کنند و با کمک دستهاى از مولکولها و راههاى پيام رسانى، خود را براى پاسخ درست آماده سازند. بنابراين، توان محاسبه گرى گياهان بىمغز شايد به اندازهى بسيارى از جانوران با مغزى باشد که مىشناسسيم. ساقهى در حال رشد مىتواند با کمک پرتوهاي قرمز دور(مادن قرمز)، نزديکترين همسايههاى رقيب خود را حس کند و پيامد کارهاى آنها را پيشبينى کند و اگر لازم باشد، به شيوهاى از رخدادن آن پيامدها پيشگيرى کند. براى مثال، هنگامى که همسايههاى رقيب به نخل استيلت (Stilt) نزديک مى شوند همهى گياه به سادگى جابهجا مىشود. ريزوم برخى گياهان علفى با رشد کردن به سوى بخش بدون رقيب و يا سرشار از مواد غذايى، جاى زندگى خود را بر مىگزيند. سس که نوعى گياه انگل است، طى يک يا دو ساعت پس از نخستين برخوردش با گياه ميزبان، توانايى بهرهبردارى از آن را مىسنجد. خلاصه، گياهان مىتوانند ببينند، بچشند، لمس کنند، بشنوند و ببويند. در اين مقاله که در دو بخش تنظيم شده است، با گوشههايى از رفتارهاى هوشمند گياهان و سازوکار چگونگى رخ دادن آنها آشنا مىشويم. دورى از سايه ساقهى در حال رشد مىتواند با کمک نور قرمز دور، نزديکترين همسايههاى رقيب خود را حس کند و پيامد کارهاى آنها را پيشبينى کند و اگر نياز باشد، به شيوهاى از رخدادن آن پيامدها پيشگيرى کند. اين فرايندها را مولکولهايى به نام فيتوکروم ميانجىگرى مىکنند. فيتوکرومها، گيرندهها و حسگرهاى نور در گياهان هستند. هر فيتوکروم از يک بخش دريافتکنندهى نور و يک بخش دگرگونکنندى پيام تشکيل شده است. بخش دريافتکنندهى نور ساختمان تتراپيرولى دارد و از راه اسيد آمينهى سيستئين به بخش دگرگونکننده که گونهاى پروتئين است، پيوند مىشود. فيتوکروم در پاسخ به طول موجهاى گوناگون نور، به شکل کارا و ناکارا درمىآيد. شکل ناکارا (Pr) پس از جذب فوتونهاى قرمز به شکل کارا (Pfr) در مىآيد. Pfr که فوتونهاى قرمز دور (مادون قرمز) را بهتر دريافت مىکند، در پاسخ به اين طول موجها به Pr دگرگونه مىشود. ساز و کار فيتوکروم در نور خورشيد، نسبت نور قرمز به قرمز دور نزديک 2/1 است. اما در يک جامعهى گياهى اين اندازه کاهش مىيابد، زيرا رنگيزههاى فتوسنتزى، از جمله کلروفيل، نور قرمز را جذب مىکنند. تغيير در نسبت نور قرمز به مادون قرمز شاخص قابل اطمينانى براى ارزيابى نزديکى گياهان رقيب است. در جامعههاى فشرده پرتوهاى قرمز دورى که از برگهاى گياهان بازتاب مىيابند يا پراکنده مىشوند، پيام روشن و منحصر به فردى است که از نزديکى رقيبان آگاهى مىدهد. پس از درک نسبت پا يينى از نور قرمز به قرمز دور، گياهى که از سايه دورى مىگزنيد (گياه آ فتاب پسند) بر رشد طولى خود مىافزايد و اگر ترفنندهايش کارگر افتند، جنبههاى ديگر پاسخ دورى از سايه باعث شتاب گرفتن گلدهى و توليد پيش از زمان دانه مىشوند تا بخت ماندگارى افزايش يابد. دانشمندان در آزمايشى گروهى از گياهان را زير فيلترى پرورش دادند که نسبت نور قرمز به قرمز دور را کاهش مىداد و بنابراين، پاسخ دورى از سايه را بر مى انگيخت. اين گياهان نسبت به گياهانى که زير نور کامل خورشيد مىروييدند، رشد طولى بيشترى پيدا کردند. البته، اندازهى رشد طولى به اندازهى آفتابپسندى گياه ارتباط دارد. گياهان صحرايى نسبت به گياهانى که به طور معمول در سايهى درختان چنگل مىرونيد، رشد طولى بيشترى پيدا کردند. فيتوکرومها اغلب فعاليت پروتئينکنيازى را از خو د نشان مىدهند. اين مولکولها با پيوند زدن گروههاى فسفات به پروتئين ها، فعاليت آنها را تغيير مىدهند. بر اين اساس، آنها با تغيير فعاليت پروتئينهايى که در تنظيم ژنها دخالت دارند، بر فعاليت آنها تاثير مىگذارند. ژنهاى زيادى در گياهان شناخته شدهاند که از راه فيتوکروم در پاسخ به نور تنظيم مىشوند. البته، فيتوکرومها بخشى از پاسخهاى زيستى را از راه تغييرهايى در تعادل يونها در سلول پديد مىآورند. به هر حال، تکامل فيتوکرومها توان درک نسبت نور قرمز به قرمز دور، در نهاندانگان رشد چشمگيرى پيدا کرده است. سرخسها و خزندهها به طور معمول با واکنشهاى بردبارى به سايه، به انبوهى جامعه گياهى پاسخ مىدهند. بازدانگان تا اندازهاى واکنشهاى دورى از سايه را نشان مىدهند. شايد تکامل توان شناسايى پيامهاى نورى که از گياهان پيرامون بازتاب مىيابد، براى پيشرفت نهاندانگان تا وضعيت کنونى که در فرمانروى گياهان حرف اول را ميزنند، سرنو شتساز بوده است. اگر فيتوکروم ها نبودند هنوز هم گياهان دوران کربونيفر ما را در بر گرفته بودند. فيتوکرومها در آغاز در نياکان پروکاريوتى گياهان امروزى به وجود آمدند. به نظر مىرسد در آنها به صورت حسگرهاى نور کار مىکردند. شايد توانايى بىنظير فيتوکروم ها در دگرگونه شدن به شکلهاى کارا و ناکارا در پاسخ به کيفيت نور، در پروکاريوتهاى آغازين اهميت کارکردى زيادى نداشته است، اما اين ويژگى طى تکامل گياهان خشکى، گزينش و اصلاح شده و به صورت حسگر پيچيدهاى در آمده است که اهميت آن با اهميت بينايى در جانوران برابرى مى کند. به عبارت ديگر، شايد بتوان فيتوکرومها را چشمهاى گياهان به شمار آورد. فرار از سايه گياهان براى دورى از چتر سايهانداز همسايگان خود، مىتوانند به کارهاى چشمگيرترى دست بزنند. براى مثال، نخل استيلت (Socratea exorthiza) ساقهاى دارد که مانند شخصى که عصا زير بغل دارد، بر ريشههاى عصا مانند گياه تکيه دارد و اغلب نيز به طور مستقيم با زمين تماس ندارد. نام معمولى اين گياه نيز به همين ويژگى اشاره دارد. (واژه استيلت به معناى پايه و تکيه گاه است.) از اين رو، اين گياه استوايى را مىتوان نخل پايهدار ناميد. هنگامى که همسايگان نخل پايهدار بر ميزان نور دريافتى گياه تاثير مىگذارند يا به منبع غذايى آن دست درازى مىکنند، نخل فرار را برقرار تريجح مىدهد و همهى گياه به جايى جابهجا مى شود که بسيار آفتابى است. براى اين جابه جايى ريشه هاى تکيه گاهى جديد به سوى جاى آفتابى رشد مىکنند و ريشههاى طرف سايهانداز شده,،آرامآرام مىميرند. در اين رفتار گياه، به خوبى هدفدار کار کردن را مىبينيم. در جست و جوى غذا گياهان در جست و جوى مواد غذايى مى توانند خاک پيرامون خود را ارزيابى کنند و به جاهايى سر بکشند که بهترين چيزها در آن جا يافت مىشوند. دانشمندان به تازگى براى گياهان آزمونهاى هوشى را سامان دادهاند که به کمک آنها مىتوان دريافت گياهان در کندوکاو پرامونشان تا چه اندازهاى خردمندانه کار مىکنند. آنان با کاشتن گياهان در خاک ناهمگون، يعنى خاکى که قطعههاى آن از نظر کيفيت مواد غذايى با هم تفاوت دارند، هوش گياهان را مىسنجد. پيچک باغى (Glechoma hederace) توجه گياهشناسان را به خود جلب کرده است. اين گياه همان طور که روى زمين مى خزد، در دو بعد رشد مى کند. هر جا که مناسب باشد، از ساقه زير زمينى آن ريشههايى به سوى زمين و ساقههايى به سوى بالا پديد مىآيند. وقتى گياه در خاک مرغوبى قرار گيرد، انشعاب و شاخ و برگ بيشترى توليد مى کند. همچنين، تودههايى از ريشه پديد مىآورد تا با سرعت بيشترى از خاک قطعهاى که در آن مىرويد، بهره بردارى کند. اما هنگامى که اين گياه خزنده در قطعهى فقيرترى قرار مىگيرد، با سرعت بيشترى گسترش خود را به بيرون از آن قطعه، پيش مىبرد تا به هر گونهاى از آن جا فرار کند. در اين حالت، ساقهى زير زمينى گياه نازکتر است و انعشاب کمترى دارد. اين تغيير در الگوى رشد باعث مى شود، ساقههاى هوايى جديد دورتر از گياه والد شکل گيرند و در محيط تازهاى به جست و جوى مواد غذايى بپردازند. البته، ميزان رشد فقط با کيفيت مطلق يک قطعه ارتباط ندارد، بلکه ميزان مرغوبيت آن در مقايسه با قطعههاى پيراون نيز براى گياه مهم است. در واقع، گياه قطعهاى را به عنوان قطعهى مرغوب شناسايى مىکند که دست کم دو برابر سرشار تر از قطعههاى پيرامون باشد. اما پيش از اين پاسخهاى هوشمندانه، گياه بايد بتواند کيفيت قطعهاى را که در آن مىرويد بسنجد. دو پژوهشگر انگليسى ژنى را در گياه رشادى (Arabidopsis) کشف کردهاند که به ريشهها اين توانايى را مىدهند که براى پيدا کردن قطعههاى سرشار از نيترات و نمکهاى آمونيوم، خاک را بچشد. فراوردهى اين ژن به ريشهها امکان مىدهد به جاى جست و جوى تصادفى و پر هزينه، به سوى مواد غذايى رشد کنند. اين دو پژوهشگر براى شناسايى ژنهايى که ممکن است در اين کار دخالت داشته باشند، جهش يافتههاى گوناگونى از رشادى را پرورش دادند تا سرانجام جهش يافتهاى را پيدا کردند که نمىتوانست با توسعهى ريشههاى جانبى از ريشههاى اصلى، به جست و جوى نيترات بپردازد. به اين ترتيب آنان ژنى را کشف کردند که براى شناسايى نيترات ضرورى است. چشايى در گياهان ريشههاى گياهان مىتوانند رفتارهاى هوشمندانهترى نيز از خود بروز دهند. در دانشگاه تگزاس، استنلى روکس و کولين توماس آنزيمى به نام آپيراز را بر سطح ريشهها کشف کردند که به آنها توانايى مىدهد در جست و جوى ATP توليد شده از سوى ميکروبهاى خاک، قطعههاى گوناگون خاک را مزه مزه کنند. آپيراز به صورت پروتئينى متصل به غشا توليد مىشود که بخش داراى فعاليت کاتاليزورى آن به سوى بيرون سلول است. اين آنزيم با فعاليت آبکافتى خود فسفات گاما و بتا را از مولکلول ATP يا ADP جدا مى کند. گياهان به کمک اين آنزيم بخشى از فسفات معدنى لازم براى رشد خود را به دست مىآورند. اين دو پژوهشگر در آزمايشى نشان دادند، گياهان تراژنى که مقدار زيادى آپيراز توليد مىکردند، نسبت به گياهان ديگر، رشد بيش ترى داشتند. مکندههاى گياه سس (Cuscuta) نيز براى غارت بهترين گياه ميزبان از حس چشايي بهره مىگيرند. اين گياه که توان فتوسنتز کردن ندارد، به گرد ساقههاى ميزبان مى پيچد و براى به دست آوردن مواد غذايى و آب، ساختارهاى مکنده خود را درون آنها فرو مىکند. هوش اين انگل گياهى در ارزيابى مقدار انرژى که مىتوان از ميزبان به دست آورد و مقدار انرژى که براى بهره بردارى از آن بايد صرف شود، به کمک گياه مىآيد. از لحظه برخورد انگل با گياه ميزبان تا آغاز گرد آورى مواد غذايى از آن، نزديک 4 روز است. اين زمان براى ارزيابى ميزان پربارى ميزبان و تصميم گيرى براى توليد پيچ هاى کم تر يا بيش تر به دور آن، کافى است. پيچهاى بيشتر به توليد مکندههاى بيشتر و در نتيجه بهره بردارى بيش تر از ميزبان مىانجامند. اما اگر ميزبان پربار نباشد توليد پيچهاى بيشتر نوعى هدر دادن انرژى به شمار مى آيد. در دهه 1990 کولين کلى نشان داد راهبردهايى که گياه سس براى جست و جوى بهترين ميزبان به کار مىگيرد، با مدلهاى رياضى که براى توضيح جنبههاى اقتصادى جست و جوى غذا در جانوران ابداع شده بودند، هماهنگى دارند. بنابراين، سس ممکن است زرنگترين شکارچى پيرامون ما نباشد، اما در جست و جوى شکار به خوبى جانورانى که مى شناسيم، کار مى کند. لامسه در گياهان گياهان گوشتخوار از جمله گياه ديونه (Dionea muscipula) با سرعت شگفتآورى به برخورد حشرهها با کرکهاى حساس روى برگهايشان پاسخ مىدهند. با واکنش گل قهر (Mimosa pudica) به کوچکترين برخورد آشنا هستيد. اما اين گياهان، تنها گياهانى نيستند که مىتوانند برخورد را درک کنند. آنها نسبت به ديگر گياهان، فقط لامسه نيرومندترى دارند. گياهان معمولى براى پاسخ دادن به کشيدهاى باد به لامسه نياز دارند. باد مىتواند بر ميزان شاخ و برگ در گياهان اثر منفى داشته باشد. از اين رو، گياهان مىکوشند با تقويت بافتهاى بخشهايى که به نوسان در مىآيند، در برابر باد پايدارى کنند. البته، هزينه کردن انرژى براى بافتها ممکن است کشاورزان را نگران کند. در يک آزمايش مشاهده شد وقتى گياه ذرت هر روز به مدت 30 ثانيه تکان داده شود، ميزان محصول تا 30 الى 40 درصد کاهش مىيابد. پژوهشگران مىخواهند بدانند چگونه پيام لمس، بافتهاى محکمترى توليد مىکند. بيشتر پژوهشهاى کنونى روى کلسيم متمرکز شده است. هنگامى که گياهان به سويى کشيده مىشوند، يونهاى کلسسيم از واکوئلها به درون سيتوزول جريان پيدا مىکنند. بيرون رفتن اين يونها ، که تنها يک دهم ثانيه به درازا مى کشد، به فعال شدن ژنهايى مىانجامد که با تقويت ديوارهى سلول ارتباط دارند. تاکنون پنج ژن از اين ژنهاى لامسه (TCH) شناسايى شدهاند. يکى از اين ژن ها، رمز ساختن پروتئين کالمودولين را در خود دارد که حسگر اصلى کلسيم در گياهان و جانوران است. در سال 1995 جانت برام چهارمين ژن لامسه (TCH4) را کشف کرد که آنزيمى به نام زيلوگلوکان اندوترانس گيکوزيلاز را رمز مىدهد. اين آنزيم روى ديوارهى سلولى گياهان اثر مىگذارد و با تغييرهايى که در اجزاى اصلى سازندهى آنها پديد مىآورد، بر قدرت و استحکام آنها مىافزايد. |
||
|
+
نوشته شده در چهارشنبه بیست و یکم تیر 1385ساعت 12:25 توسط امير.اوسط
|
|
||
|
|
|
|
![]() ![]() |
||
|
+
نوشته شده در جمعه شانزدهم تیر 1385ساعت 0:28 توسط امير.اوسط
|
|
||